امروزجمعه, 31 شهريور 1396-- Friday Sep 22 2017

ساعت 00:13:18

آخرین به روز رسانی : پنج شنبه 11:15:06

همه چیز درباره طرح بازسازی بافت قدیم خمینی شهر در گفتگو با مدیرعامل شرکت مهربین

گفتگو با مهندس قانع پور و مهندس عرب

شنبه, 14 بهمن 1391 ساعت 12:04 کدخبر :5170
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده : روح ا... حاجی حیدری
آیا «مرکز محله ها» احیا خواهد شد؟

شاید تاکنون نام «مرکز محله» را شنیده باشید. مرکز محله در قدیم ستون فقرات هر محله را تشکیل می داده که خانه ها بر محور آن شکل می گرفته است. با گسترش شهرها، معمولا قسمتهای مرکزی شهر رها می شد و مردم در قسمتهای جدید شهر سکنی می گزیدند و این یعنی خالی شدن مرکز شهرها از جمعیت و ایجاد معزلی به نام بافت فرسوده.دولت برای حل معضل بافتهای فرسوده تصویب کرد این بافتها مورد توجه قرار گیرد، در شهرهای مختلف شرکتهای برای حل معضل بافتهای فرسوده تشکیل شد. در خمینی شهر هم شرکت بافت فرسوده مهربین تاسیس شد که 49 درصد سهام این شرکت متعلق به شهرداری خمینی شهر، 49 درصد شرکت مسکن سازان اصفهان (زیر مجموعه سازمان مسکن و شهرسازی)و دو درصد شرکت گردشگری (زیرمجموعه میراث فرهنگی) است. این شرکت، احیای مراکز محله با هدف احیای بافت فرسوده را در دستور کار خود قرار داد. در این زمینه پای صحبتهای مهندس قانع پور مدیرعامل این شرکت و مهندس عرب نشستیم.

 

مساحت بافت فرسوده خمینی شهر نسبت به كل كشور بیش از یک درصد است

در کل کشور 65 هزار هکتار بافت فرسوده وجود دارد که در قالب برنامه پنجم توسعه سالانه باید 10 درصد از اراضی بافت فرسوده شهری نوسازی و بهسازی شود. تاکنون 600 هکتار بافت فرسوده تنها در شهر خمینی شهر تصویب شده که با احتساب شهرهای درچه و کوشک و... این رقم افزایش پیدا خواهد کرد. روش علمی برای احیای بافت فرسوده رها کردن نوسازی های موردی و احیای مرکز محلات است، اقدامی که در برخی شهرهای کشور با موفقیت انجام شده و احیای مراکز محله علی قلی آقا، جویباره، جلفا و دردشت در شهر اصفهان از جمله این موارد است.

خمینی شهر چهار هسته پیوسته دارد؛ ورنوسفادران، خوزان، فروشان و اندان. بقیه هسته ها از جمله هرستان، دستگرد و ... پراکنده هستند. ما احیای این چهار مرکز محله که به هم پیوسته هستند را در دستور کارمان قرار دادیم.

 

مرکز محله ورنوسفادران

طی سالیان اخیر بافت محله ورنوسفادران از نظر جمعیت ضعیف شده و کالبد آشفته ای به خود گرفته است. این محله فضای شهری چندانی ندارد. سالیان دور تصویب شد خیابانی از بلوار منتظری به خیابان امام و از آنجا به خیابان شریعتی کشیده شود. کشف عصارخانه درست در مسیر این خیابان موجب شد تا این اثر تاریخی در ابتدا به عنوان یک مانع برای احداث خیابان دیده شود، ما این دیدگاه را عوض کردیم. طرح مرکز محله ورنوسفادران را نوشتیم که هم خیابان کشیده شود هم عصارخانه و بازار احیا شود.

این مرکز محله متعلق به دوره سلجوقیان (قرن پنجم و ششم هجری) است. مرکز محله از مسجد علی اکبر گاردر شروع می شود، به عصارخانه می رسد و تا مسجد آیت الله جبل عاملی ادامه پیدا می کند. عناصر شهری آن عبارت است از عصارخانه، بازار سنتی، تکیه باولگان، مسجد حجت، مسجد گارسله، مسجد جبل عاملی. اینها مثل یک بند تسبیح به هم وصل هستند. شرکت فضای شهری آن را طراحی کرده. از طرفی در حال احداث سقف بازار کناری عصارخانه است. فاز اول آن در حال اجراست و قرار است کل بازار قدیم ورنوسفادران (از عصارخانه تا مسجد جبل عاملی) مثل سابق سقف دار شده، کف آن سنگ چین شده و بدنه مغازه ها هم به صورت یکدست شود تا شکل بازارهای سنتی سابق را به خود بگیرد.

در این محور سه اقدام پیش بینی شده است؛ 1- مرمت عصارخانه تاریخی 2- مرمت و احیای چهارشنبه بازار قدیم 3- طراحی فضای شهری و احداث میدان در محل تقاطع خیابان جدید با خیابان امام (عصارخانه در یک سمت این میدان قرار می گیرد) 4- اجرای طرح تجمیع و تفکیک در این منطقه همانند محله نوید نجف آباد. (طرح تجمیع و تفکیک، طرحی است که براساس آن مجموعه ای از خانه های فرسوده در نظر گرفته می شود. سپس با مالکان آن توافق شده همه آنها را به خارج از این منطقه منتقل می کنند. در ادامه تمامی خانه را خراب کرده و از نو کوچه ها را طراحی کرده و خانه ها را می سازند) اگر ما هم یک نمونه در شهر اجرا کنیم در همه مناطق مردم استقبال می کنند و در این زمینه تحولی ایجاد خواهد شد. در یزد و منطقه جویباره اصفهان هم نمونه این طرح هم اجرا شده است. الان هم در آن منطقه هیچ پروانه ای صادر نمی شود مگر اینکه طرح آماده شود و خانه های جدید براساس طرح جدید و طبق ضوابط جدید ساخته شود. خود مردم هم از این ضوابط استقبال کردند چون اجرای آن برایشان ارزش افزوده دارد.

 

مرکز محله فروشان

فروشان دو محور دارد که شکل صلیب به خود گرفته؛ محور شمالی-جنوبی لادره را به درب سید متصل کرده و از آنجا به گاردر و مرکز محله ورنوسفادران وصل می شود. محور شرقی-غربی آن هم از مسجد ملاحیدر شروع می شود و تا درب محکمه ادامه پیدا کرده و از آنجا به مرکز محله خوزان وصل می شود. محل تقاطع این دو محله سرپل است. در همین راستا مسجد درب سید توسط اداره میراث فرهنگی مرمت شده است.

در قدیم وقتی مسافران از سمت غرب وارد شهر می شدند اولین جایی که می رفتند محله لادره بود که شامل مسجد، حمام، خانه خان، خانه آقا، بازار و ... می شد. بعد می رسید به درب سید که آنجا هم یک مرکز محله بوده و حمام، مساجد، امامزاده، خانه آقا، خانه خان و... داشته و هنوز آثاری از مغازه های کوچکی که در مسیر بازار بودند وجود دارد.

محور شمالی-جنوبی: برای این محور چندین طرح تهیه کرده است. از آنجایی که خانه سازی ها در محله درب سید موجب گردیده این محله قفل شود یک خانه 260 متری را -که در مسیر قرار داشته- خریداری و آزادسازی کرد. اگر یک خانه دیگر هم آزادسازی شود این محور به مرکز محله سرپل وصل می شود. اگر این اتفاق بیفتد بازار فروشان به سمت درب سید هم گسترش پیدا می کند و آنجا هم احیا خواهد شد. در مرحله دوم طرح نصب سقف بازار را داریم که البته دیوارها توان نصب سقف را نداشت، تعریض هم نشده بود. مساحت کلیه خانه های این منطقه مشخص شده و آماده توافقات بعدی و آزادسازیهاست.

محور شرقی-غربی: این محور شامل احداث سقف، ترمیم بدنه و کف سازی دوشنبه بازار است. در این خصوص تفاهم نامه ای سه جانبه بین مسکن سازان، شهرداری و بازاریان بسته می شود. در این تفاهم نامه مقرر شد بازاریان درب و ویترین مغازه هایشان را یک نواخت کنند. شهرداری هم کف سازی بازار را انجام و آن را سنگ فرش کند. مسکن سازان هم سقف بازار را تامین کند. مسکن سازان بخشی از سقف دوشنبه بازار را با هزینه 350 میلیون تومان نصب کرد ولی بازاریان تعهداتشان را اجرا نکردند. الان ادامه نصب سقف مستلزم اجرای تعهدات بازاریان است. قدیمی ترین بخش این محور فاصله مسجد جامع تا مسجد سرپل است و قرار است در این محدوده یک طرح سنتی اجرا شود که با قدمت تاریخی آن هماهنگ باشد.

محله لادره: این مرکز محله یکی از فعال ترین مرکزمحله های ایران بوده و بسیار پرتردد است. این محله در مقیاسی کوچکتر با مرکز محله جلفا در اصفهان و میدان تجریش در تهران قابل مقایسه است. این محله تجاری نیست بلکه با توجه به وجود 40-30 بنای تاریخی ارزشمند از آنجا تا کوچه شترگلو از جمله خانه های تاریخی سرتیپ، حاج حسین آخوند، حاج محمدحسن خان، عبدا... خان، حاج سیف ا... خان، سیدکریم، میرزاعلی محمد، ابوالبرکات، کاویان محوری گردشگری است. این محور نیاز به ساماندهی دارد یعنی باید محور احیا شده و فعالیت در آن جریان پیدا کند. خریداری و مرمت خانه سرتیپ در سالیان گذشته اولین اقدام در این محل بود. ترمیم حمام سرتیپ و نصب آب نما در ورودی محل از اقدامات صورت گرفته توسط شرکت در این منطقه است.

 

مرکز محله خوزان:

این مرکز محله متعلق به دوره ساسانیان است. بازار آن بیشتر صنعتی بوده و انواع صنایع دستی، مسگری و ... در آن رونق داشته است. خوزان با بقیه محلات فرق می کند برای همین نوع ساماندهی آن هم باید فرق کند ضمن اینکه فرسودگی آن بسیار زیاد است. ما در این مرکز محله چند محور داریم؛ درب محکمه (که به عنوان یک محور تجاری در نظر گرفته شده)، خیابان بوعلی، پنجشنبه بازار و محور فرسوده ای که از خیابان 17 شهریور تا مسجد جامع ادامه پیدا می کند.

درب محکمه: باید قفلهای درب محکمه از سمت شریعتی جنوبی شکسته شود تا مانند سمت خیابان امام جنوبی شود. ما طرح سقف بازار درب محکمه را داریم. این سقف متفاوت از سایر سقفها و به صورت ایوانی بوده با ستونهای سنگی که حتی تا بیست سال پیش هم وجود داشته است و به همان سبک ساخته می شود. طرح ساماندهی بدنه درب محکمه هم داریم که متاسفانه در طرح تفصیلی به عنوان خیابان دیده شده است نه بازار.

فاصله حمام شمس آباد تا درب مسجد جامع: به عنوان مرکز محله و محور گردشگری تعیین شده و قرار است کف سازی و بدنه سازی آن انجام شود. با اینکه قدیمی ترین سازه های شهر در آن منطقه قرار دارد ولی از نظر بصری و بهداشتی وضعیت خوبی ندارد به گونه ای که گردشگر رغبت نمی کند وارد آن شود. باید بدنه و کف آن به شکل سنتی بازسازی و مغازه ها ساماندهی شده و درب مغازه ها یک دست رنگ شود.

بازار دور مسجد جامع: در قدیم دورادور این مسجد تاریخی بازاری مسقف بوده است. هنوز بازار آن فعال است و مایحتاج روزانه مردم، صنایع دستی و... در آن عرضه می شود. در اینجا باید کالبد آن احیا شده و مجددا سقفش زده شود و به خیابان متصل شود تا رونق پیدا کند.

پنجشنبه بازار: این بازار در قدیم محرک توسعه بوده است ولی به دلایل مختلفی این مغازه ها از رونق افتاده و دچار رکود شد. طرح ما این است که با توجه به وجود عناصری مثل مسجد جامع تاریخی و حمام شمس آباد (برای این حمام طرحی داریم که با حفظ اصالت تاریخی هم سونا باشد و هم کنارش استخری زده شود) آنجا را به محور گردشگری-تجاری تبدیل کنیم. این محور نیاز به ساماندهی کف و بدنه دارد. سقف نیاز ندارد چون در قدیم هم سقف نداشته است. متاسفانه اهالی خوزان زیاد همکاری نمی کنند و در این زمینه وقت نمی گذارند در حالی که محلی بودن در آن منطقه بسیار مهم است.

خیابان بوعلی: این خیابان پررونق ترین خیابان شهر و مرکز پزشکی شهر است. سابقا کف سازی، بدنه سازی، آجرنمای دیوارهای این خیابان انجام شده است. چند نقطه حساس در آنجا وجود دارد از جمله پارکینگ طبقاتی که طرحهایی برای آن در نظر گرفته ایم.

محور مسجد جامع تا خانه عمادسیادت: قدیمی ترین بازارچه خمینی شهر در این فاصله بوده و متعلق به دوره ساسانی است. سقفهای این بازار با گذشت زمان ریزش کرده و مغازه هایش از بین رفته است.

 

خانه تاریخی عمادسیادت

تاریخی ترین خانه شهر است که به ثبت رسیده است. این خانه تاریخی متعلق به دوران صفویه بوده و در گام اول باید از مالکان آن خریداری شود. این خانه خوب حفظ شده و سالم مانده و هم اکنون هم تنها نیاز به یک مرمت جزیی دارد.

مرکز محله اندان

برخلاف تصوری که وجود دارد در این منطقه فعالیت اقتصادی و گردش مالی بالایی دارد به گونه ای که گردش مالی آن با بانکهای مرکزی شهر رقابت می کند. کلید ورود به این منطقه هم خانه مجیر است. ابتدا لازم است در این منطقه پروژه های رونق بخش که محرک توسعه است انجام دهیم. برای همین طرح راه اندازی بازارچه ای سنتی روبروی خانه مجیر را ارائه کردیم تا خانه مجیر را به خیابان مدرس وصل کند. این اقدام می تواند به محله رونق بدهد. از طرفی خانه مجیر را می توان به عنوان یک هتل سنتی معرفی کرد. البته برای تبدیل آن به هتل سنتی استانداردهای زیادی را باید رعایت کنیم از جمله احداث سرویس بهداشتی برای هر سوییت، در گام اول دنبال این هستیم که مجوز مرکز پذیرایی شدن آن را بگیریم.

از سوی دیگر از روبروی خانه مجیر تا خیابان مدرس یک کریدور طراحی شده است، براساس این طرح، این کریدور در سه طبقه ساخته می شود که طبقه زیرین آن پارکینگ، طبقه وسط آن بازارچه صنایع دستی (جهت حفظ فضای تاریخی منطقه) است

 

پروژه های در حال اجرا

عصارخانه

عصارخانه از جمله آثار تاریخی دوره صفویه است. براساس طرحی که تهیه شده قرار است با حفظ قواعد آثار تاریخی، این مجموعه در سه طبقه بازسازی شود. طبقه زیرین آن موزه شده و دو طبقه بعدی قابلیت تجاری و هتل دارد. جالب این است که شهرداری تاکنون درباره دو دانگ این مجموعه 900 مترمربعی با مالک به توافق رسیده و مالک عصارخانه اعلام آمادگی کرده خودش آن را بسازد در حالی که قبلا این مجموعه را رها کرده و رفته بود. تاکنون شرکت با هزینه 50 میلیون تومان فاز یک عصارخانه را انجام داد و از خطر تخریب نجات داد. ما آمادگی داریم در صورت تامین اعتبار فاز اول این پروژه را جهت بازدید مردم افتتاح کنیم.

 

احیای کاروانسرای سنتی دوشنبه بازار

در حدود 60-50 سال است که این کاروانسرا بلااستفاده مانده و مخروبه شده است، در حالی که این کاروانسرا هسته مرکزی تشکیل دوشنبه بازار بوده و از جهتی فروشان جدید با محوریت این کاروانسرا و سرپل شکل گرفته است. برای ساماندهی این کاروانسرا با شهرداری وارد مذاکره شدیم و تعدادی سرمایه گذار معرفی کردیم. بخش خصوصی با توجه به قیمت بالای منطقه حاضر به کار نشد و نهایتا این پروژه را به عنوان پروژه مشارکتی بین شهرداری و شرکت مسکن سازان تعریف کردیم. زمین آن خریداری و پروانه اش هم گرفته شده است. طرحش هم تحت عنوان ساماندهی و احیای کاروانسرای سنتی در حال تهیه است. اساس کاربری آن گردشگری است و همزمان کاربری آن با توجه به کاربری قدیم آن تجاری خواهد بود.

 

خانه تاریخی ذهتاب

این خانه هم در محور تاریخی خوزان واقع شده است و متعلق به دوران پهلوی اول است. این خانه توسط شهرداری تملک شده و به مدت 10 سال در اختیار میراث فرهنگی قرار گرفت. در مقابل میراث فرهنگی متعهد شد چند کار انجام دهد از جمله مرمت این خانه را انجام دهد، منطقه چشمه لادر به عنوان منطقه گردشگری مصوب و در اختیار شهرداری قرار داده شود و در پارکهایی که قابلیت گردشگری دارد هزار مترمربع نمازخانه و سرویس بهداشتی احداث کند.

 

تاکنون 80 خانه تاریخی شناسایی شده

براساس بررسی های انجام شده تاکنون 80 خانه تاریخی در شهر خمینی شهر شناسایی شده که می توان در طرح تفصیلی آینده در نظر گرفت. این خانه ها ارزش تاریخی بالایی دارد به گونه ای که برخی از این خانه ها مربوط به دوره صفویه است از جمله خانه دایی رحیم و عمادسیادت. بخش زیادی از این خانه ها هم متعلق به دوره قاجار است از جمله خانه سرتیپ. خانه فعلی سرتیپ یکی از هفت خانه تاریخی سرتیپ است که جهت بازدید علاقه مندان در نظر گرفته شده و سایر این خانه ها هنوز خریداری نشده و در اختیار مالکان آن است.

 

سخن آخر؛ چرا باید مرکز شهرها احیاء شود؟

دلایل متعددی وجود دارد که می گوید بافت مرکزی شهر باید احیا شود؛ در مرکز شهر تاسیسات آب، برق، گاز و تلفن آماده است، مرکز شهر سند هویت مردم و مسجد، مرکز محله، بازارچه، حمام و ... دارد و مردم به آن تعلق خاطر دارند. آیین های مردمی مثل عزاداریهای محرم در محلات مرکزی برگزار می شود. دلیل دیگری که می گوید بافت مرکزی احیا شود آثار تاریخی مرکز شهراست مثل عصارخانه و خانه سرتیپ.

از طرفی بافت مرکزی شهر شاید محل خوبی برای سکونت نباشد؛ دسترسیها (نفوذپذیری) کم است مثلا ماشین آتش نشانی در این کوچه ها گیر می کند. دوم اینکه ریزدانگی دارد یعنی یک خانه قدیمی 600 متری به ورثه ارث رسیده و آنها هم خانه را تکه تکه کردند هر کدام 150-100 مترمربع. این خانه های جدید اما از نظر کالبدی ساخت خوبی ندارد پشت به آفتاب ساخته شده، تراکم رعایت نشده و .... سوم اینکه این ساختها ناپایدار است و اگر یک زلزله بیاید اتفاقات بدی رخ خواهد داد. همین باعث می شود نسل جوان از این منطقه خارج می شوند و تنها کسانی که تعلق خاطر دارند در این منطقه باقی می مانند از جمله پدربزرگها و مادربزرگها. به اضافه مهاجران افغان و.... احیای بافت فرسوده علاوه بر حفظ اصالت شهر از نظر اقتصادی رونق فراوانی به شهر خواهد بخشید. از آنجایی که این اقدام بسیار بزرگی است می طلبد که مردم و مسوولان دست به دست یکدیگر بدهند تا این اقدامات در بازه ای نه چندان طولانی اجرایی شود.

 

مطالب مرتبط:

نظرات  

 
#7 -2 cmjs 20 بهمن 1391 ساعت 01:11
سده ای...

رسانه شهر مااااااا ، آیینه انعکاس فرهنگ ما... پرچمدار اطلاع رسانی و هنر و مذهب و تمدن شهر ما که نفهمه چی داره مینویسه! از بقیه چه انتظاری؟؟؟

خوبه بجا فرصت بنویسیم " پُرست! ؟؟؟؟
نقل قول
 
 
#6 0 زهتاب 19 بهمن 1391 ساعت 16:33
آخه عزیزم جمله شنونده باید عاقل باشه اصلا اینجا کاربردی نداره. مطبوعات چه نوشتاری و چه آنلاین نباید این گونه بنویسند. این هم نه اشتباه تایپی. شما یک سرچی در فرصت آنلاین بکنید می‌بینید که اینها اصلا بلد نیستند کلمه زهتاب را بنویسند با وجودی که شغل با قدمت و نام خانوادگی قدیمی در این شهر است.
نقل قول
 
 
#5 0 خواننده 19 بهمن 1391 ساعت 16:29
همیشه عادت کرده‌ایم یک چیز بنویسیم و چیز دیگری بخوانیم.
از این به بعد بی‌سوادی مطبوعات ایرادی ندارد. چون اگر تذکر دهید با طعنه شما را ملا می‌خوانند. آنها اشتباه می‌نویسند - شما درست بخوانید.
نقل قول
 
 
#4 0 سده ایی 18 بهمن 1391 ساعت 00:56
حالا همه شدند ملا .شما درست بخون فهیم .شنونده/بیننده باید عاقل باشد
نقل قول
 
 
#3 0 سده ایی 18 بهمن 1391 ساعت 00:56
حالا همه شدند ملا .شما درست بخون فهیم .شنونده/بیننده باید عاقل باشد
نقل قول
 
 
#2 +3 خواننده 15 بهمن 1391 ساعت 15:40
و زهتاب را نوشتید ذهتاب
البته برای فرصت, این غلط ها عادی است
نقل قول
 
 
#1 0 نگار 14 بهمن 1391 ساعت 19:37
... شما نمیخواهد به فکر مشکلات و بافت فرسوده شهر باشید .شما ویراستار ندارید . معضل را نوشتی معزل . دانش آموز ابتدایی هم چنین غلطی را نمینویسد .
نقل قول
 

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید