امروزشنبه, 13 آذر 1395-- Saturday Dec 03 2016

ساعت 09:49:08

آخرین به روز رسانی : شنبه 08:30:31

فشارخون را جدی بگیرید

نقش تغذیه در پیشگیری و درمان پرفشاری خون

شنبه, 17 فروردین 1392 ساعت 11:28 کدخبر :5394
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده : دکتر عبدالعلی کیانی مسئول واحد بهبود تغذیه جامعه شبکه بهداشت ودرمان خمینی شهر
فشارخون بالا = کشنده خاموش تعریف فشارخون : فشارخون میزان نیرویی است که خون درحال گردش برروی دیواره شریان های اصلی وارد می کند.

ـ بالاترین میزان فشار (سیستول) بـه وسیله انقباض قلب و پایین ترین میزان فشار ( دیاستول) در حیـن پرشدن قلب ایجاد می شود.
ـ مقدار فشارخون مطلوب: 80/120 و کمتر می باشد.
تعریف پرفشاری خون یافشارخون بالا: پرفشاری خون به معنی داشتن فشار سیستولیک 140 میلی متر جیوه یا بالاتر وفشار دیاستولیک 90 میلی متر جیوه یا بالاتر می باشد.
انواع پرفشاری خون: فشارخون بالا برمبنای عوامل ایجاد کننده آن به دو گروه تقسیم می شوند:
پرفشاری خون اصلی یا اولیه :‌90 تا 95 درصد فشارخون بالا را تشکیل می دهد، علت آن ناشناخته است.
پرفشاری خون ثانویه : 5 درصد فشارخون بالا را تشکیل می دهد علت آن بیماریهای کلیوی ، اختلالات غدد درون ریز و...

طبقه بندی فشارخون دربالغین 18 ساله و بیشتر
طبقه فشارخون سیستولی (mmHg ) فشارخون دیاستولی(mmHg )
مطلوب 120< و 80<
نرمال 130 < و 85<
نرمال بالا 139- 130 یا 89-85
پرفشاری خون : مرحله اول 159- 140 یا 99-90
مرحله دوم 179 -160 یا 109 – 100
مرحله سوم 180> یا 110>

علائم بالینی پرفشاری خون : بسیاری از افراد مبتلا به فشارخون بالا ،حال عمومی خوبی دارند و احساس بیماری نمی کنند.در مواردی که فشار خون خیلی بالا می رود سردرد ، خستگی و احساس افت توانایی و سرگیجه و درصورتیکه پرفشاری خون بــه
مدت طولانی و بدون تشخیص و درمان ادامه یابد ، احساس درد درناحیه قلب ،‌تنگی نفس در مواقع پیاده روی سریع به خصوص در سربالایی ها و یابالا رفتن از پله ها و یا حمل اشیای سنگین ایجاد می گردد.
عوامل ایجاد کننده پرفشاری خون:
عوامل غیرقابل کنترل ایجاد کننده پرفشاری خون
عوامل قابل کنترل ایجاد کننده پرفشاری خون
عوامل غیرقابل کنترل ایجاد کننده پرفشاری خون:
1ـ‌ وراثت : وجود پرفشاری خون در پدر ومادر ویا هردوی آنها و یا سایر خویشاوندان نزدیک.
2ـ‌ سن: به موازات افزایش سن خطر بروز پرفشاری خون بالا می رود.
3ـ‌جنس : مردها معمولاً بیشتر از خانم های غیر یائسه درمعرض ابتلا به پرفشاری خون قراردارند. ولی بعداز یائسگی خطر ابتلا به پرفشاری خون در هردوجنس یکسان می باشد.
4ـ نژاد : سفید پوستان درمقایسه با سیاه پوستان کمتر به پرفشاری خون مبتلا می گردند.( سیاه پوستان 4برابرسفید پوستان مبتلا می گردند)
عوامل قابل کنترل ایجاد کننده پرفشاری خون:
1ـ چاقی و اضافه وزن:
به موازات افزایش وزن ، خطر ابتلا به پرفشاری خون نیز بطور چشمگیری افزایش می یابد به خصوص اگر چربی در ناحیه شکم انباشته شود.
فشارخون بالا در افراد چاق ، 6-2 برابر افرادی که اضافه وزن ندارند و در محدوده وزن طبیعی هستند ،‌شایع تر است . دراین مورد ، کاهش اندک وزن نیز به پایین آوردن فشارخون فرد کمک می کند.
30 درصد از موارد پرفشاری خون بطور مستقیم به چاقی مربوط می شود.
هرکیلوگرم کاهش وزن معادل 1 میلیمتر جیوه کاهش فشارخون سیستولی و فشارخون دیاستولی است.
2ـ مصرف زیاد نمک طعام:
ـ درحالی که سدیم برای بدن ضروری محسوب می گردد، با مصرف 3-2 گرم نمک ،‌این نیاز تامین می گردد. مصرف تنقلات حاوی نمک مثل چیپس ، مغزهای شور ( پسته ،‌بادام ، فندق و بادام زمینی ) ،‌چوب شور، پفک ، انواع تخمه ها ،‌سس ، خیارشور ، کلم شور ،‌زیتون شور ،‌ترشی ها ،‌سوسیس و کالباس ، گوشت ها و ماهی های دودی ، انواع پنیرهای شور ، کنسروها ، ادویه های مرکب و چاشنی های آماده سالاد ، منجر به دریافت سدیم اضافی می شود ،‌که این مصرف بالای سدیم خود در ایجاد پرفشاری خون بسیار موثر است .ثابت شده است که شیوع فشارخون بالا در مناطقی از جهان که مصرف نمک بالاست ، بیشتراست .
مصرف نمک زیاد از دوران کودکی ، مبنایی برای بالا رفتن فشارخون درسنین بالاتر خواهدشد.
ـ یک قاشق چایخوری نمک حاوی 2300 میلی گرم سدیم است که این مقدار بـرابـر کل میـزان توصیه شده روزانه را تشکیل می دهد. اکنون در بسیاری از کشورهای جهان مصرف روزانه نمک از دوازده گرم فراتر می رود در حالی که سازمان جهانی بهداشت مصرف 5 گرم نمک را در روز توصیه کرده است.
ـ هنگامی که سدیم در داخل بدن تجمع می یابد،‌مقداری از آن وارد سلولهای عضلانی صاف مویرگها می گردد و موجب سفت شدن مویرگها و درنتیجه افزایش فشارخون سرخرگی می شود.
ـ توصیه شده است مصرف نمک به 6 گرم ( 2400 میلی گرم سدیم ) برای افراد عادی و به 1500 میلی گرم سدیم برای افراد دارای پرفشاری خون در روز کاهش یابد.
ـ‌کاهش دریافت نمک طعام باعث کاهش خطر کلفت شدن دیواره بطن چپ ،‌پوکی استخوان و سرطان معده می گردد.
مصرف ناکافی پتاسیم:
ـ تحقیقات نشان داده اند که مصرف غذاهای سرشار از پتاسیم درپیشگیری و کنترل پرفشاری خون موثر هستند . همچنین سکته های مغزی که موجب مرگ می گردد را نیز کاهش می دهد.
ـ‌ دریافت کم پتاسیم باعث افزایش فشار خون می شود . منابع غذایی غنی از پتاسیم عبارتند از :‌خرما، انگور ، نارنگی ، پرتقال ، ‌انبه ، خربزه ، موز ، زرد الو ، انجیر ، گریپ فروت ،‌هلو ، آلو ، سیب زمینی ، سیر، کدو سبز ، قارچ ، آناناس ،کلم و گل کلم ،‌کنگر ، گوجه فرنگی ، لوبیا سفید، حبوبات ، میوه های خشک ، هویج ، بروکلی ، توت فرنگی ، شلغم ، کشمش.
ـ پتاسیم بایستی ازطریق غذا دریافت شود ، مصرف پتاسیم به شکل دارویی می تواند با افزایش سطح پتاسیم خون احتمال خطر بیشتری داشته باشد تا اثرمفید.
ـ مقدار مورد نیاز روزانه 4/7 گرم می باشد.
مصرف ناکافی منیزیوم:
منیزیوم یک بازدارنده قوی در انقباضات عضلات صاف دیواره رگها می باشد، لذا بعنوان یک گشاد کننده عروق درتنظیم فشارخون نقش دارد.
دریافت مقادیر کافی منیزیوم باعث کاهش فشارخون می شود.
منابع غذایی :پرتغال ، نارنگی ، خرما، انگور، انبه، موز، زردآلو، انجیر،گریپ فروت، هلو، آلو، سیب زمینی ، سیر،کدوسبز، قارچ، آناناس، کلم، گل کلم، کنگر،گوجه فرنگی ، لوبیا، حبوبات، هویج، بروکلی، توت فرنگی ، شلغم، کشمش ، میوه های خشک .
مقدار مورد نیاز روزانه : مردان ، mg 420- 400 زنان ، mg 320 – 310
5ـ مصرف ناکافی کلسیم:
دریافت مقادیر کافی کلسیم خطر ابتلا به پرفشاری خون را کاهش می دهد.

منابع غنی از کلسیم عبارتند از:
لبنیات ،‌بادام ، ماهی ، کنجد، سبزیجات سبزتیره ، کلم و گل کلم
مقدار مورد نیاز روزانه : mg 1200 – 1000
برخی تحقیقات نشان داده اند که دریافت ناکافی ویتامین E ، ‌منیزیوم ، سلینوم، بتاکاروتن و ویتامین C نیز منجر به افزایش فشارخون می شوند.
منابع :
سلنیوم : موادغذایی دریایی ، قلوه، جگر، گوشت ماهیچه ، سبزیها و دانه های گیاهی ، پیاز، شیر
مقدار مورد نیاز روزانه : مردان = 70 میکروگرم زنان = 55 میکروگرم
ویتامین E : انواع روغن های گیاهی ، زرده تخم مرغ ، شیر ، انواع مغزها ، سبزیجات با برگ سبز تیره ، بادام زمینی ، لوبیا و زردآلو
بتاکاروتن: سیب زمینی،هویج ، هندوانه ، کدو تنبل ، سبزی های دارای برگ سبز تیره ، اسفناج ، بروکلی ،‌کلم اسپروت ، جعفری ، زردک ،‌فلفل زرد و قرمز، کدو حلوایی ، هلو ، پرتقال ، انبه ، موز، طالبی ، گرمک ، خرمالو، نارنگی ، انگور، خربزه،
ویتامین C : انواع مرکبات ، گوجه فرنگی ،‌فلفل سبز ، گل کلم ، سیب زمینی ، طالبی ، خربزه ، توت فرنگی ، اسفناج و کاهو
7ـ مصرف زیاد چربیهای اشباع:
ـ افزایش مصرف چربیهای اشباع و کلسترول باعث افزایش خطر ابتلا به پرفشاری خون می شود،‌زیرا تصلب شرایین علت اصلی پرفشاری مزمن خون است.
ـ‌ امگا 6 ( لینولئیک اسید و گامالینولیئک اسید) و امگا 3 ( الفالینولئیک اسید، ایکوسپنتانوئیک اسید، دوکاساهگزانوئیک اسید) یک ترکیب مهم دریک برنامه غذایی سالم است زیرا مطالعات علمی ثابت کرده است که امگا 3 درپیشگیری از پرفشاری خون ، بیماریهای عروق و قلب ، التهاب، بیماریهای اتوایمیون موثراست
مقدار مورد نیاز روزانه :
امگا 3 برای مردان 6/1 گرم و برای زنان 1/1 گرم
امگا 6 برای مردان 17 گرم و برای زنان 12 گرم
منابع امگا 3 : دانه کتان ، روغن کانولا ، روغن سویا ، گردو ، هسته انگور، ماهی ( سالمون و ساردین ) ، آجیل
ـ ‌اسیدهای چرب غیراشباع پلی (PUFA ) چون پیش ساز سنتز پروستاگلاندینها هستند بر دفع سدیم از طریق کلیه ها و انبساط عضلات جدار عروق اثر می کنند
8ـ‌ سیگار : احتمال ابتلا به پرفشاری خون در افراد سیگاری بیشتر از دیگران است لذا یکی از راهکارهای لازم برای کنترل و پیشگیری از فشارخون بالا ترک سیگار است
9ـ استرس : هرنوع استرسی ، تغییراتی را درسطح هورمون های بدن ایجاد می نماید که می تواند باعث پرفشاری خون گردد
اجتناب از قرار گرفتن در محیط های پراسترس و کاهش تنش و اضطراب روز مره یکی از شرایط لازم برای تغییر و اصلاح روش زندگی و پیشگیری و کنترل پرفشاری خون است.
10ـ بی تحرکی : 50-30 درصد افرادی که فعالیت بدنی و تحرک ندارند مبتلا به پرفشاری خون می گردند
ـ فعالیت بدنی و ورزش مستمر باعث کنترل فشارخون بالا می شود ( 45 – 30 دقیقه پیاده روی تند دراکثر روزهای هفته)
ـ تحقیقات نمایانگر اینست که ورزش هوازی فشار خون سیستولی را تا 4 میلیمتر جیوه و فشار دیاستولی را تا 2 میلیمتر جیوه هم در افراد با فشارخون نرمال و هم در افراد مبتلا به پرفشارخون ، کاهش می دهد
چرا پرفشاری خون بداست؟
بخاطر عوارض ناشی از آن مثل:
سکته قلبی
سکته مغزی
نارسایی قلبی
نارسایی کلیه
آسیب چشمی
توصیه های غذایی جهت پیشگیری و درمان پرفشاری خون:
افرادی که در معـرض خطر پرفشاری خون هستند یا مبتلا به آن می باشند ، می تواننـد با استفاده از سبزیجات معطر و ادویه جات ،‌طعم دلخواه را ایحاد و میزان نمک مصرفی را کاهش دهند.
بدین منظور می توان از مواد معطری مانند : سیر، ریحان ،‌پیاز، فلفل قرمز، جعفری ، شوید، زنجبیل ، فلفل سیاه ، خردل، آب لیمو، آب نارنج ، زعفران ، ترخون ، آویشن و زیره استفاده نمود.
ـ‌ افراد مبتلا به پرفشاری خون باید پیش از مصرف غذاهای آماده با توجه به برچسب مواد غذایی ،‌میزان سدیم آن را محاسبه کنند و از 2/1 گرم سدیم بیشتر مصرف نکنند.
عدم مصرف چربی های اشباع مثل روغن های جامد،‌پیه ، دنبه ، چربی های حیوانی ، کره ، سرشیر و خامه و استفاده بیشتر از روغن های حاوی اسیدهای چرب غیراشباع با یک باند دوگانه(‌مثل روغن زیتون ، کانولا ، بادام زمینی ، بادام ، دانه های روغنی ، کنجد و تخم کدو) و یا چند باند دوگانه ( مثل روغن ذرت ، آفتاب گردان ، دانه سویا ، روغن ماهی و گردو)

ـ قبل از پختن غذا چربی های قابل رویت گوشت ها و پوست مرغ جدا شده و دور ریخته شود
ـ‌ مصرف زرده تخم مرغ به 3 عدد در هر هفته محدود شود
ـ مصرف دل ،‌قلوه ، کله پاچه و مغز محدود شود
ـ‌ به جای سرخ کردن از روش های آب پز کردن ، کباب کردن ، پختن در فر و بخارپز برای طبخ غذا استفاده شود
استفاده از منابع غذایی غنی از اسیدهای چرب امگا 3 مثل غذاهای دریایی ، روغن کانولا ،‌روغن زیتون ، گردو،‌ماهی و آجیل
حداقل هفته ای 2 بار ماهی استفاده شود . مصرف ماهی های کنسرو شده و دودی که پر نمک هستند را محدود شود.
کاهش مصرف گوشت قرمز
5ـ افزایش مصرف سیر و پیاز درتهیه غذا و یا به صورت خام مثلاً نصف پیاز در روز و یک حبه سیر رنده شده در هر وعده غذایی
مصرف سبزیجات و میوه جات به اندازه کافی
ـ مصرف 3 تا 5 بار از انواع سبزی به صورت خام یا پخته ومصرف 2 تا 4 بار میوه می تواند درکاهش فشارخون بسیار موثرباشد . دربین میوه ها، مصرف سیب ،‌پرتغال ، گریپ فروت ،‌آلو ، انگور . موز و دربین انواع سبزیجات ، مصرف کرفس ، هویج و گوجه فرنگی درکاهش شدت پرفشاری خون بسیار موثرمی باشد
ـ‌ سبزیجات دیگر نیز با دارا بودن فیبر و موادی نظیر پتاسیم ، منیزیوم، ویتامینC و کلسیم در کاهش فشارخون از ارزش خاصی برخوردار می باشند .
بعنوان مثال دربرخی تحقیقات تاثیر مصرف آب چغندر( لبو) ، چای ترش، شنبلیله، تره فرنگی ، چای سبز، کنجد (‌به دلیل کلسیم بالا و سدیم کم )، انار و هندوانه (‌به دلیل ترکیباتی به نام بیو فلاونوئیدها ) و سیب زمینی ( پتاسیم بالا و سدیم کم) برکاهش فشارخون نشان داده شده است
ـ دربرخی مطالعات نیز مشاهده شده است که فشارخون گیاه خواران کمتر از غیر گیاه خواران است
مصرف حبوبات مانند عدس ، نخود، لپه ، ماش و انواع لوبیا ،‌هفته ای 3 تا 5 بار درهفته
غلات کامل (‌سبوس دار ) : حداقل نیمی از غلات مصرفی روزانه باید از غلات سبوس دار باشد.مصرف روزانه حداقل 85 گرم غلات کامل مثل نانهای سبوس دار در روز توصیه می شود
مصرف روزانه 2 لیوان شیرکم چرب
10ـ اعتدال در مصرف مواد حاوی کافئین از قبیل قهوه ، چای ، نوشابه های کولا و شکلات./م

مطالب مرتبط:

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید