امروزسه شنبه, 16 آذر 1395-- Tuesday Dec 06 2016

ساعت 00:53:22

آخرین به روز رسانی : دو شنبه 12:15:01

بچه های خوب دربدر به دنبال قصه های خوب!
بررسي وضعيت ادبيات كودك و نوجوان در خميني شهر؛

بچه های خوب دربدر به دنبال قصه های خوب!

سه شنبه, 25 تیر 1392 ساعت 08:31 کدخبر :5754
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده :
"يكي بود... يكي نبود..." هيچ كدام از ما با ادبيات كودك بيگانه نيستيم چرا كه كودكي هايمان با قصه هاي "يكي بود يكي نبود"، "لالايي ها" و شعرهاي اتل متل، عموزنجيرباف، گنجشكك اشي مشي و... گذشت و حس علاقه مندي به ادبيات كودك و نوجوان با همان اشعار و داستان هاي كوتاه ولي هيجان برانگيز در وجود ما شكل گرفت.

ایران ما، با تمدن 6 هزار ساله و تاريخ مدون 2500 ساله، صاحب ادبیاتی غنی و پربار است که کودکان این مرز و بوم از این میراث بی نصیب نمانده اند. گرچه ادبياتكودكاز نخستينلالايي ها، آغاز شد اما بهمفهومامروزي اش، آغاز آن از زمانياست كهشعر و داستان وارد كتاب هاي كودكان و نوجوان نشد.


سالروز وفات مهدی آذریزدی، نویسنده نامی کشورمان و صاحب مجموعهقصه هايخوببرايبچه هايخوب در روز 18 تیر و نامگذاری این روز به نام "روز ملی ادبیات کودک و نوجوان" بهانه اي شد تا به بررسي فعاليت ها، مشكلات و انتظارات دست اندركاران اين حوزه ادبي در شهرمان بپردازيم كه اهميت اين موضوع با توجهبه محورهاي زير، روشنتر خواهد شد:


الف. بچه ها آسيب پذيرند و اغلب به مقتضيات سني خود، احساساتي، ظاهربين و ساده اند. از اين رو ميزان آسيب پذيري آنان در برابر فراورده هاي فرهنگي بسيار بالاست.


ب. بچه ها نسبت به بزرگ ترها تأثيرپذيرترند.


ج. جمعيت آنها بيشتر است و  صاحب اوقات فراغت بيشتري هم هستند.


از زماني كه هانس كريستين آندرسن- پدر ادبيات كودكان- با درك اهميت ادبيات كودك، شروع به قصه نويسي براي كودكان كرد تا زماني كه اين موضوع در كشورهاي مختلف نهادينه شد، طبق نظر كارشناسان، آثار مكتوب تخيلي و هنرمندانه اي كه يا براي كودكان و نوجوانان نوشته شده باشد يا بدون چنين قصدي، چنان خلق شده باشد كه توجه و علاقه آنان را برانگيزد را مي توان به نام ادبيات كودك و نوجوان نامگذاري كرد. اگرچه رويكرد بهادبياتكودكبيشتر تعليمو تربيتي بوده است و نويسندگان و شعراي اين حوزه، تخيل و هنر را به خدمت اين هدف گرفته اند اما سئوال این است که اين رويكرد در زمان فعلي به كجا كشيده شده و انتظارات مخاطبان با آنچه هدف اصلي ادبيات كودك بوده، از كتاب هاي اين حوزه برآورده شده است؟!


محسن نيكنام از شعراي شهرستان كه پيش از اين در زمينه ادبيات كودك كار كرده است مي گويد: "با توجه به این که سیر تحول ادبیات تحت تاثیر اجتماع و اوضاع سیاسی و اقتصادی آن جامعه است، ادبیات کودک و نوجوان در شهر ما نیز از این مساله مستثنی نیست و در هر دوره ای با توجه به نشاط يا عدم نشاط جامعه، دچار سیر نزولی یا صعودی بوده است. متاسفانه جامعه به سمت خشونت رفته و بزرگسال تر از آن است كه بتواند با درك موقعيت سني بچه ها كارهاي قابل قبول و درخور ملاحظه اي ارائه دهد. كار براي كودك نياز به توانايي بسيار بالا دارد و در حال حاضر منحصر به چند نويسنده شده و بيشتر با نقش و تصوير همراه است كه اينها با تمام محسناتي كه دارد، خالي از تبحرهاي لازم است. به نظر من كارهاي ارائه شده در اين حوزه، حتي كارهاي شاعر توانايي مثل بيابانكي ناموفق بوده است."

 

دلم براي استعدادهاي خميني شهر مي سوزد


آذر صادقيان، تنها شاعري كه در بين اهالي ادب شهر به شاعر كودك و نوجوان معروف شده است، نويسندگان فعلي اين حوزه را شاگردان يك مكتب و صاحب كارهايي تكراري و زباني شبيه به هم مي داند و مي گويد: "در كار كودك يك باند مافيايي در پايتخت درست شده كه اين حوزه را در انحصار گرفته اند و كار امثال من را حتي اگر خوب باشد كمتر مي پذيرند. متاسفانه نگاه به مقوله ادبيات كودك و نوجوان، نگاه تجاري و بازاري شده است. به جاي دغدغه هاي فرهنگي، ناشران و نويسندگان سر پول با هم چانه مي زنند. متاسفانه ناشران و مسوولين ارشاد موقع برخورد با نويسنده كودك، به محتواي اثر توجه نمي كنند و بيشتر طول و عرض و آب و رنگ اثر را مي بينند. من هميشه سعي كرده ام كه كار پرمحتوا تحويل دهم و كيفيت را فداي كميت نكرده ام. مضمون و محتوا مقوله بسیار مهمی است. شايد به خاطر همين است كه بچه ها به ادبيات كهن علاقه مندتر هستند. بچه ها را نبايد دست كم گرفت. در شعر بايد يك بار معنايي وجود داشته باشد كه مفاهيم را القا كند. برخي از فعالان اين عرصه مي گويند كه شعر فقط بايد ريتم و آهنگ داشته باشد ولي من موافق اين نظريه نيستم. "


وي ادامه مي دهد: "البته نمي شود مطلقا گفت كه همه كتاب ها بي مايه و كم محتوا هستند، بعضي كتاب ها هم هستند كه در عين سادگي، براي مخاطبشان لذت بخش هستند و مطمئنا اين لذت بخشي به دليل مفهومي است كه در قالب كلمات ساده گنجانده شده است."


صادقيان كه تا كنون 3 مجموعه شعر کودک چاپ كرده و چهارمين مجموعه اش در آستانه انتشار است با گلايه از وضعيت رسيدگي مسوولين شهر به حوزه ادبيات كودك مي گويد: "دلم براي استعدادهاي خميني شهر مي سوزد. خيلي ها را مي بينم و يا به من مراجعه مي كنند كه با اشتياق وارد اين عرصه مي شوند ولي سردر گم هستند و نمي دانند كه كجا بايد بروند و چه بايد بكنند. من امكاناتش را داشته ام كه توانسته ام مجموعه هايم را چاپ كنم اما همه اين طور نيستند، وقتي جایي براي بروز و ظهور و رشد استعدادها نباشد، نويسندگان كشش خود را از دست مي دهند. انجمن ها و محافلي براي بزرگسالان در شهر وجود دارد ولي در خصوص ادبيات كودك نه. غير از اين ما از برنامه هايي كه در سطح شهر يا استان اتفاق مي افتد نيز در كمال بي خبري هستيم. جا دارد كه اداره ارشاد با نصب بنرهايي در شهر، اطلاع رساني پيامكي و... ما را از وجود جشنواره ها و برنامه ها آگاه كند. "


وي تاكيد كرد كه اگر در اين شهر به اين بزرگي، محفل ادبي مختص كودكان راه اندازي شود، رشد قابل ملاحظه اي را شاهد خواهيم بود.


براي اين كه بدانيم آيا اداره ارشاد تا كنون موفق به شناسايي فعالان حوزه ادبيات كودك و نوجوان شده است يا خير و نيز آگاهي از برنامه هاي آن اداره در اين خصوص، با سرپرست ارشاد تماس تلفني برقرار كرديم كه متاسفانه عليرغم صحبت اوليه، در تماس هاي بعدي نتوانستيم به ايشان دسترسي پيدا كنيم.


دبير انجمن سروش نيز دليل عدم استقبال شاعران شهر از اين حوزه ادبي را عدم درك اين گروه سني توسط بزرگسال ها عنوان كرد و گفت: "بايد در آن سن باشي تا بتواني برايشان بنويسي يا اين كه در اين زمينه تحصيلات آكادميك داشته باشي و يا اين كه با بچه ها سر و كارت بيفتد. متاسفانه ما تا به حال كارگاه هاي شعر و قصه كودك در خميني شهر نداشته ايم. برنامه هاي جنبي كنگره ميلاد هم كه به اين امر اختصاص يافته بود، در عين اینکه تلاش زیادی برای آن صورت می گرفت اما نتيجه بخش نبود."


وي راجع به محتواي اين نوع ادبي گفت: "متاسفانه سطح اين كتاب ها اصولا بالا نيست و تنها به صرف خريدار داشتن در بازار، توليد مي شود كه از نظر من، از آن هيچ چيز حاصل نمي شود و با بي مايه و بي اصالت بودن سبب تغيير و تربيت كودك نخواهد شد. كسي كه در اين حوزه مي خواهد فعاليت كند يا بايد علم و تجربه اش را داشته باشد و يا درك سن مخاطبش را بكند."

كتاب هاي مختص كودك و نوجوان کتابخانه ها متناسب، متنوع و غني نيست


اما، صرامي مدير كانون پرورش فكري كودك و نوجوان ضمن اشاره به فعاليت هاي كانون در حوزه ادبيات مي گويد: "در اين حوزه و طبق جدولي كهسال هايكودكيو نوجواني را به گروه هايسنيالف،ب، ج، د و ه يعني سال هايپيشاز دبستانتا مقطعدبيرستان تقسيم بندي كرده است، ما متناسب با نيازهاي سني اين گروه ها و در زمينه هاي مختلف فعاليت داريم.

كتاب هاي گزينش شده اي كه توسط كميته نقد و بررسي كتاب تهران براي كودك و نوجوان مجاز دانسته شده است را در كانون پرورش فكري عرضه كرده ايم و مورد استفاده اعضا قرار مي گيرد. متاسفانه در برخي كتابخانه ها، كتاب هاي مختص كودك و نوجوان؛ متناسب، متنوع و غني نيست. شايد ما هم تا رسيدن به ايده آل فاصله بسيار داشته باشيم اما با توجه به رسالت كانون در افزايش سطح دانش بچه ها، كتاب هايي كه كارشناسي شده است را در اختيار مخاطبان قرار مي دهيم." وي همچنين طرح هاي كتابخواني، كارگاه كتاب، كار با كتاب، نمايش خلاق، كاردستي با كتاب، خلاصه نويسي و... را از جمله فعاليت هاي كانون در اين رابطه دانست و گفت: "همه كار ما با كتاب است. وقتي موضوعات آموزشي را از اين طريق به بچه ها انتقال دهيم از ذهنشان هرگز پاك نمي شود."


صرامي با انتقاد از عدم نظارت بر محتواي برخي كتاب ها در بازار، ادامه داد: "با داستان هاي قرآني و متون كهني كه خودمان در فرهنگمان داريم، چه لزومي دارد كه كودك و نوجوان ما داستان سيندرلا يا پري كوچولو را بداند؟ خصوصا که برخي تصاوير اين كتاب ها نيز مغاير با فرهنگ ماست."


وي ادبيات كودك را شامل ادبياتمنثور مشتملبر ادبياتداستاني (قصه، داستان)، ادبياتنمايشي (نمايشنامه، فيلمنامه)، نثر ادبي(قطعهادبي، انشا) و ادبيات غيرمنثور يعنيشعر، قصهمنظوم، منظومه دانست و افزود: "بنيانگذار ادبيات نوين كودك در ايران جبار باغچه بان بود كه با قصه بابابرفي اولين كتاب پيشگام اين حوزه ادبي شد."


صرامي، عواملي همچون محدود بودن تجربه، محدود بودن دانش و زمان دقت، محدوديتدر گنجينهواژگان و بالتبع ناتواني در دريافت عميق، ناپايداريعواطف، تخيلو خيال پردازي، كنجكاوي، ميلبهبازيو نشاطو تحرك، تقليد، تلقين پذيريو همانندسازي و علاقهبهتصوير را از جمله عواملي دانست كه لزوم وجود حوزه ادبيات مختص كودك و نوجوان را ضروري كرده است.


وي پرطرفدارترين موضوعات ادبي براي كودك و نوجوان خميني شهر را طنز، رمان و داستان هاي كوتاه عنوان كرد و ادامه داد: "بچه ها در كودكي، راحت تر كتاب قصه و شعر مي خوانند و با بزرگتر شدن، غالبا پسرها به دنبال كتاب هاي علمي و دخترها به سمت رمان مي روند." صرامي برگزاري كارگاه هاي ادبي با مربيان توانمند را از جمله فعاليت هاي كانون در اين حوزه برشمرد.


از ديگر فعالان حوزه ادبيات كودك و نوجوان مصطفي صمدي است كه پيش از اين با برگزاري كلاس هاي داستان نويسي عمومی، در اين حوزه نیز فعاليت داشت. وي به كشف استعدادهاي داستان نويسي كودك در همين كلاس ها اذعان كرد اما اين كلاس ها نيز به دلايل هميشگي عدم حمايت مسوولان و بي مكاني انجمن، به تعطيلي كشيده شد. خود آقای صمدی در حوزه نمایشنامه نویسی کودک و نوجوان نیز کارهای فراوانی کرده است.

 

از 26 كتابخانه فعال در شهر 14 باب آن مجهز به بخش كودك و نوجوان شده است


براي اطلاع از وضعيت كتابخانه هاي شهر در اين حوزه، به سراغ رييس كتابخانه ها رفتيم. ملايي با اشاره به نیاز مخاطب برای تهیه کتاب و لزوم مطابقت آن با سلیقه و خواست آن ها، گفت: "متاسفانه منابع ادبيات كودك بسيار كم است و اين يك مشكل كشوري است و يكي از بخش هايي كه لازم است فعالان فرهنگي حضور پيدا كنند همين عرصه است. ما نياز به "داستان" نداريم چون در كتاب هاي بزرگان ما از گذشته، داستان هاي فراواني وجود دارد كه تنها نياز به اين دارد كه در قالب كودك پياده شوند. اين نياز روز است مثل شبكه هاي تلويزيوني كه مختص كودكان راه اندازي مي شود."


وي در رابطه با فعاليت كتابخانه هاي شهر در اين زمينه افزود: "از 26 كتابخانه فعال در شهر 14 باب آن مجهز به بخش كودك و نوجوان شده است كه كتابخانه الغدير با بيش از 1000 جلد كتاب بيشترين منبع را داراست." وي يكي ديگر از اقدامات خود در اين زمينه را استخدام 2 نيرو با مدرك كارشناسي ارشد روان شناسي تربيتي از اوايل مرداد ويژه كودك و نوجوان دانست كه قرار است فعاليت هايي اعم از قصه گويي و قصه خواني، تئاتر و تشويق و ترغيب خانواده ها به مقوله ادبيات كودك و نوجوان داشته باشند. ملايي ادامه داد: "مسابقات خاطره نويسي 7 تا 17 ساله ها كه در ايام عيد هر سال برگزار مي شود يكي از اقدامات مهم ما در جهت شناسايي و كشف استعدادها است كه سال 91 از 430 شركت كننده 18 نفر به مرحله كشوري راه يافتند و اين نشان دهنده وفور استعداد در شهر ماست. همچنين، ما هر ماه 33 عنوان مسابقه در كتابخانه ها برگزار مي كنيم كه 2 مورد آن نويسندگي و شعر نوجوان است. يكي ديگر از فعاليت هاي هر ساله ما مسابقه انشا نويسي در هفته كتاب با همكاري آموزش و پرورش بوده است. "


رييس كتابخانه هاي شهرستان، با اظهار نارضايتي از محتواي برخي از كتاب هاي امروزي حوزه كودك و نوجوان افزود: "متاسفانه اين كتاب ها كه هيچ سر و تهي ندارد، نتوانسته است جوابگوي نياز بچه ها باشد."


وي علاقه مندي خانواده ها را به ترتيب در كتاب هايي با موضوعات آموزش مطالب و مفاهيم، حوزه خلاقيت- مثل كتاب كاردستي و داستان هاي قديمي - دانست و گفت: "با توجه به آن چه در امانات مشخص شده است موضوعاتي كه بر تربيت كودك اثرگذاري بيشتري دارند يا توسط نويسندگان معروف و انتشارات تخصصي كار شده اند از طرف خانواده ها در اولويت انتخاب بوده است."
از ديگر فعالان حوزه ادبيات كودك و نوجوان كتابفروشي ها و انتشاراتي ها هستند. به سراغ دو تن از فعالان این عرصه رفتيم تا گوشه اي از وضعيت فعاليت خود در اين حوزه را برايمان بگويند.


دباغي مسوول كتابفروشي فروغ از جمله پرفروش ترين كتاب حوزه كودك و نوجوان شهر را رماني از خانم آقاجاني دانست و از اولين كتب منتشر شده در اين حوزه به "پرنده ها در آتش" خانم منتظرالظهور اشاره كرد.


از ديگر فعالان اين حوزه در شهر به نام هايي همچون آقايان صفاريان، بيابانكي، نيكنام، سليماني، عبدالوند و خانم ها محرابي، صادقيان، حبيبي، صفايي و عباسيان در شعر، خانم ها مختاري، كريمي، تقي مومني و آقاي صمدي در داستان و نيز آقايان صمدي و جعفري در نمايشنامه نويسي مي توان اشاره كرد كه البته اين اسامي شناسايي شدند و ممكن است فعالان ديگري نيز باشند كه نياز به معرفي شدن از جانب خوانندگان فرصت دارند.


هاشمي مدير انتشارات گفتمان انديشه معاصر هم سطح كتب چاپ شده همشهريان را خوب دانست و كارهاي چاپ شده را در يك سطح عنوان كرد و گفت: "ما كارهاي داستاني كساني مثل خانم ها غفوري، داورپناه و آقاي ميركاظمي را چاپ كرده ايم اما در شعر كاري نداشته ايم اگرچه شاعر کودک در شهر داریم."


به هر حال، اگر به دنبال تجلی و پیشرفت ادبیات کودک و نوجوان هستیم، باید شاخصهای این ادبیات و نیاز فرزندان این سرزمین را بشناسیم و کتابها را بر همان اساس تولید کنیم. آداب و رسوم هر کشوری وابسته به کتاب های آن جامعه است و کتاب، محور تمام برنامه ها و فعالیت هایي است که بر اساس آن فیلم، انیمیشن، شخصیت های عروسکی و... شکل می گیرد.

محتوای ادبیات کودک و نوجوان ما مي تواند یک محتوای جهانی بشود اما اين نيازمند اهميت دادن به اصل موضوع است. بر خلافآنچهتصور ميشود، روزگار ما دورانكودك سالارينيستو در واقع، تمدنامروز بهكودكفرصتكودكينميدهد پس بايد در مقابله با اين آفت حتي اگر شده با يك كتاب خوب، كودك را به دنياي كودكي اش برگرداند.


و جهت اطلاع دست اندرکاران فرهنگی شهر بگویم که برنامه هايي كه براي چنين روزي در تهران برپاست:


- نشستهای تخصصی و دیدار کودکان و نوجوانان با نویسندگان و هنرمندان این عرصه


- برپایی نمایشگاهی از مجموعهبهترین کتابهای منتشر شده


- رونمايي تعدادی از کتابهای چاپ جدید کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید