امروزجمعه, 12 آذر 1395-- Friday Dec 02 2016

ساعت 19:50:18

آخرین به روز رسانی : پنج شنبه 09:39:47

تاریخچه نمازجمعه در خمینی شهر قبل و بعد از پیروزی انقلاب
"فرصت" به مناسبت 5 مرداد روز نماز جمعه برای اولین بار منتشر می کند:

تاریخچه نمازجمعه در خمینی شهر قبل و بعد از پیروزی انقلاب

شنبه, 05 مرداد 1392 ساعت 10:43 کدخبر :5804
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده : آرمان محمدی
اشاره: معمولا بخشی از تاریخ هر شهری ارتباط مستقیمی به نمازجمعه آن شهر دارد؛ نمازجمعه ها در طول تاریخ خود فراز و نشیب های زیادی را طی نموده و حوادث و وقایع زیادی را در درون خود به امانت باقی گذاشته اند.

 به مناسبت 5 مرداد سالروز تشکیل اولین نماز جمعه پس از انقلاب اسلامی به موضوع نمازجمعه شهرمان پرداختیم و سعی کردیم تاریخچه نمازجمعه در خمینی شهر را در دو مقطع پیش از انقلاب و پس از انقلاب بیان کنیم.

 

نمازجمعه های پیش از انقلاب


گرچه درخصوص تاریخ نمازجمعه در هر شهری اطلاعات دقیقی در دسترس نیست ولی به طور کلی می توان گفت قدمت نمازجمعه در شهرهای مختلف ایران به قدمت ورود اسلام به این منطقه می رسد. در دوره های مختلف، ائمه جمعه ای از طرف حاکمان انتخاب شده و اقامه نمازجمعه می کردند.

در عهد صفوی و با حضور علمای بزرگی همچون شیخ بهایی، نمازجمعه رونق ویژه ای یافته به گونه ای که برای ائمه جمعه شهرهای مختلف حکم صادر می گردید. در دوره قاجار و پهلوی هم در منطقه خمینی شهر نمازجمعه های متعددی برپا می شده که در ذیل به آنها اشاره می شود.

1- نمازجمعه حاج آقا رحیم ارباب در گورتان:

از جمله اولین نمازجمعه هایی که در منطقه ماربین برپا می گردیده می توان به اقامه نمازجمعه توسط آقا رحیم ارباب در منطقه گورتان ماربین اشاره کرد. سید محمد جواد غروی در کتاب مبانی حقوق در اسلام، در این باره چنین می نویسد: "مرحوم ارباب نماز جمعه را در منزل اقامه می کردند تا این که در سال 1314 شمسی به درخواست من نماز جمعه در منزل ایشان اقامه شد. پس از آن به دلیل افزایش جمعیت نماز جمعه به مسجد تکیه گرگ یراقها و سپس به مسجد جامع منتقل شد. چهار نماز جمعه در این مسجد اقامه شد و در این ایام بود که حاج شیخ اسماعیل پشمی وفات یافت و مخالفین نماز جمعه هفتمین روز را که پنج شنبه بود به جمعه انداخته و برای رفتن به تخت پولاد در آن جا اجتماع کردند و اقامه نمازجمعه غیرممکن بود و مرحوم ارباب نماز جمعه را در مسجد رکن الدوله اقامه نمودند و بعد از آن نماز جمعه تعطیل شد. پس از آن مرحوم شیخ حسین علی صدیقین مرحوم ارباب را به مسجد درکوشک دعوت کرد. مدتی بدین منوال سپری گشت تا این که مخالفان، امام جمعه ای از شاه خواسته بودند که طی جشن و مراسمی و به امامت منصوب شد و نماز جمعه مرحوم ارباب مجدداً به اتاقی در منزل خودشان انتقال یافت. مدتی گذشت تا توانستیم مرحوم ارباب را برای اقامه نماز به مسجد گورتان ببریم که دهکده یی در غرب اصفهان نزدیک منارجنبان است...."


شهيد مطهرى در خصوص اهتمام آقا رحیم ارباب به نمازجمعه مى‏گويد: روزى در اصفهان به خدمت ايشان (آقارحیم ارباب) رسيدم و موضوع نماز جمعه به ميان آمد، ايشان گفتند: نمى‏دانم شيعه چه وقت مى‏خواهد عار ترك نماز جمعه را از خود بردارد و جلوى شماتت ساير فرق اسلامى را كه ما را به عنوان تارك جمعه ملامت مى‏كنند بگيرد.


2- برپایی نمازجمعه در درچه:

اولین نمازجمعه درچه را حاج آقا سیدمحمد موسوی معروف به حاج آقا میرزا محمد در سال 1304 شمسی و با حکم حاج آقا رحیم ارباب در مسجد جامع فعلی درچه برپا نمود. او پسرِ برادر آیت ا... العظمی سیدمحدباقر درچه ای مرجع تقلید آن دوران بوده و به مدت 48 سال این مسوولیت را بر عهده داشت. از ویژگی های او می توان به پرداختن وی به شغل کشاورزی حتی تا آخرین سالهای عمر اشاره کرد. وی عمامه ای سبز بر سر می گذاشته است. پس از درگذشت او در خرداد 1352، حاج آقا سیدباقر موسوی تا سال 58 عهده دار این مسوولیت بوده و از آن سال تاکنون هم حاج آقا سیدمحمدعلی موسوی درچه ای با حکم امام خمینی به امامت جمعه درچه منصوب می گردد.


3- برپایی نمازجمعه در سده:

در منطقه سده نمازجمعه های متعددی برپا می گردیده که از آن جمله می توان به نمازجمعه آقا شریف در خوزان، شیخ علی رضایی در آدریان در دهه 50، حاج آقا امام جمعه در مسجد جامع فروشان، نمازجمعه ورنوسفادران در مسجد جامع ورنوسفادران و نمازجمعه اندان اشاره کرد. گفتنی است با توجه به حکم فاصله یک فرسخی بین دو نمازجمعه، بسیاری از نمازجمعه های ذیل به صورت همزمان نبوده و زمانی که در یکی از محلات برپا می شده در محلات دیگر تعطیل بوده است.
دکتر احمدرضا پریشانی درباره برپایی نمازجمعه در فروشان می گوید: "تا جایی که در خاطرم هست اولین نمازجمعه مسجد جامع فروشان(مسجد آقا) را حاج آقا امام جمعه برپا کرد. بعد از فوت او، حاج آقا میرسیدعلی و بعد از او فرزندش حاج آقا نورا... امامت جمعه را برعهده داشتند. بعد از فوت او فرزندش حاج آقا مهدی امامی متصدی امامت جمعه شد. این نمازجمعه در ابتدای انقلاب هم کمی ادامه داشت تا اینکه حاج آقای احمدی به امامت جمعه خمینی شهر منصوب شد و نمازجمعه به شکل فعلی و به صورت گسترده اقامه گردید."

آیا در مساجد جامع شهر نماز جمعه برپا می شده است؟


مسجد جامع، در معماری دوره اسلامی ایران، به مسجدی گفته میشده که در هر شهر برای اجتماع مردم توسط حاکمان تأسیس میشده و نمازهای گروهی مهم مانند نمازجمعه و نماز عید در آن اقامه میشده است و به همین علت در مقیاس بزرگتر ساخته شدهاست.در خمینی شهر هم مساجد جامع زیادی وجود دارد به گونه ای که تقریبا هر محله ای مسجد جامعی داشته است. مساجد جامع خوزان، فروشان، هرستان، کوشک، اسفریز، گارسله، درچه، کرتمان، تیرانچی، قلعه امیریه، دستگرد، آدریان، اصغرآباد و ... از این جمله هستند.


اما آیا در تمامی این مساجد نماز جمعه برپا می شده است؟ مهندس عرب در این باره می گوید: "در همه این مساجد نمازجمعه برپا نمی شده و فقط در تعدادی برپا می گردیده است." وی این نمازجمعه ها را متفاوت با نمازجمعه های بعد از انقلاب توصیف کرده و می گوید: "در این نمازجمعه ها جمعیت در حد مسجد بوده و تعداد محدودی شرکت می کردند. آن زمان هم مانند امروز امام جمعه اصلی و موقت وجود داشته که به امام جمعه اصلی امام جمعه بزرگ و به امام جمعه موقت، امام جمعه کوچک اطلاق می شد."

 

آیت ا... احمدی و امامت جمعه پیش از انقلاب


آیت ا... احمدی از جمله علمایی است که پیش از انقلاب هم عهده دار منصب امام جمعه بوده است. او در اوایل دهه 50 همراه با مرحوم آیت الله طاهری در مسجد حسین آباد اصفهان نماز جمعه را اقامه می کرده و با ایراد خطبه های انقلابی فعالیتهای انقلابیون را جهت می داد به گونه ای که ساواک پس از مدتی مانع اقامه نمازجمعه شد. وی عموما در خطبه های خود از تشکیل حکومت اسلامی و لوازم آن سخن به میان آورده و نیازهای اساسی حکومت اسلامی بر می شمارد:


در یکی از این خطبه ها که در بین سالهای 52-51 ایراد شده چنین می گوید: "گاهی می گویند یا لیتنا کنا معکم فافوز فوزا عظیما اما هر روز در هر گوشه از مملکت و هر شهری کربلا را می بینید و... تکان نمی خورند آگاهی برداشت نمی کنند. باید آگاهی پیدا کرد اگر آگاه به راه حسین شدیم و ایمان آوردیم اینجا باشیم در کربلاییم و اگر آگاه نبودیم و باور نکردیم و در راهش قدم بر نداشتیم کربلا باشیم به شما بگویم در قلب اسرائیل ایم..."


"جوان ها! بنیه علمی خود را تقویت کنید. یک روز نیاید که اگر بنا شد اسلام بر مردم حکومت کند، آن وقت اسلام یک مشاور حقوق عالی نداشته باشد، یک حقوق دان و اقتصاددان نداشته باشد. بنیه علمیتان را تقویت کنید و جوانان سودمند و خدمتگذار باشید و این را بدانید بزرگترین ویرانی دشمن، سازندگی خودتان است. اگر خودتان را ساختید دشمن و خانه دشمن را ویران کرده اید..." (برگرفته از کتاب روشنگر دوران)

 

نمازجمعه بعد از انقلاب


با پیروزی انقلاب اسلامی، نمازجمعه بار دیگر در سراسر کشور احیا شده و در شهرهای مختلف این فریضه به صورتی باشکوه و منسجم برپا گردید. دو هفته پس از اقامه اولین نمازجمعه کشور در رمضان 58 در تهران، در خمینی شهر نیز اولین نمازجمعه پس از انقلاب با شکوه زیادی به امامت آیت الله احمدی برپا گردید. در اینجا کوشیده شده چگونگی برپایی این نمازجمعه و احداث مصلی از زبان فعالان آن دوره بویژه حاج نعمت جورکش که نقش زیادی در احداث مصلی بر عهده داشتند بازگو گردد.

 

امام جمعه چه کسی باشد؟


" بحث امام جمعه که مطرح شد یکی از اصلی ترین گزینه های امامت جمعه خمینی شهر آقای احمدی بود. البته عده ای هم مخالف بودند و آقای احمدی هم قبول نمی کرد. بجز اختلافات درونی، آقای احمدی با اصفهان و آقای طاهری اختلافاتی داشت که البته ما خبر نداشتیم حتی از طریق اصفهان پیگیر بودیم امامت جمعه آقای احمدی تثبیت شود. به هر حال افراد زیادی با ایشان صحبت کردند بعد هم طوماری نوشته و عده زیادی از مردم امضا کردند. در این طومار از امام خمینی درخواست کردند آقای احمدی را به سمت امامت جمعه خمینی شهر منصوب کند."


بنیانگذار جمهوری اسلامی در تاریخ 17 رمضان 1399 قمری مطابق با 20/5/1358 طی حکمی حجت الاسلام احمدی را به عنوان امام جمعه شهرستان خمینی شهر منصوب نموده و اولین نمازجمعه در روز قدس همان سال با شرکت هزاران نفر از مردم مبارز برگزار گردید. (کتاب روشنگر دوران، صفحه 42)

 

نمازجمعه کجا برگزار شود؟


"بعد از انتصاب آقای احمدی، اولین مساله ای که مطرح شد این بود که اولین نمازجمعه تاریخ خمینی شهر کجا برگزار شود؟ برپایی نمازجمعه جای وسیعی می خواست و ما هم چنین مکانی نداشتیم. بعد از بررسی های مختلف، قرار شد اولین نمازجمعه در زمین چمن استادیوم برگزار شود. جمعه 20 مرداد 58 مصادف با روز قدس بود. همه چیز برای برپایی اولین نمازجمعه خمینی شهر فراهم شد. تعدادی ماشین هم در شهر حرکت کرده و از طریق بلندگو به مردم اعلام کردند اولین نمازجمعه ظهر جمعه در استادیوم برگزار می شود. آن زمان مرسوم بود اطلاعیه ها را این گونه اعلام می کردند. جمعیت زیادی روانه استادیوم شد و همه شور خاصی داشتند. یادم می آید یک نفر لباس شخصی پشت تریبون حاضر شد و به عنوان پیش خطبه سخنرانی کرد. موضوع صحبتش هم آثار و برکات برپایی نمازجمعه بود. بعد آقای احمدی پشت تریبون رفت و اولین خطبه نمازجمعه را خواند. در خطبه دوم پیرامون فلسطین و اشغال قدس صحبت کرد و به نشانه حمایت مردم از فلسطین یک تیر هوایی شلیک کرد. از همان موقع هم این استادیوم به نام استادیوم قدس نامگذاری گردید. هفته بعد هم نمازجمعه همانجا برپا شد. ولی شرایط استادیوم به گونه ای بود که نمی توانست نمازجمعه برای همیشه آنجا برگزارشود. در این زمینه جلسه ای گرفته شد و نهایتا قرار شد نمازجمعه بعدی در مسجد ملاحیدر برپا شود. مقدمات کار فراهم شد و نمازجمعه در این مسجد برگزار شد. شلوغی جمعیت به حدی بود که تعداد زیادی جا برای نشستن پیدا نکردند و جمعیت به کوچه های اطراف و خیابان کشیده شد. شلوغی جمعیت و کمبود جا برای پارک ماشینها موجب شد تردد در آن منطقه قفل شود و همین باعث شد امکان برپایی نمازجمعه های بعدی در این مکان نباشد.


باز هم جلسه برپا شد تا فکری برای مکان نمازجمعه بکنیم. گزینه های مختلف مطرح شد و افراد پیرامون آن نظر می دادند. "

 

مسجد امام محمدباقر(ع)


"جدی ترین گزینه ای که مطرح شد مسجد امام محمدباقر (جنب گورستان ورنوسفادران) بود. مرحوم باقرپور بنای این مسجد را به وسعت فعلی گذاشته بود و حتی بتون ریزی اش را در حدود 30-20 سانتی متر انجام داده بود ولی مسجد آب و برق نداشت تا اینکه در سال 1347 و به دنبال دفن حاج آقا جمال صهری در آن محدوده و به همت آیت الله جبل عاملی رو به آبادی نهاده بود. همه تلاش کردند تا این منطقه به سرعت آباد شود برای همین پیش از فرارسیدن چهلم آیت ا... صهری برق و آب را به آن منطقه رساندند. گرچه این مسجد کوچک بود ولی این امتیاز را داشت که محوطه بیرونی اش بیابان بسیار پهناوری بود که تنها به عنوان معبر عبور و مرور استفاده می شد و می توانست جمعیت زیادی را در خودش جای دهد. از طرفی مشکل پارکینگ خودروها هم حل بود. روز جمعه فرا رسید. اعلام کردیم که هرکس برای خودش زیرانداز بیاورد. تابستان بود و هوا گرم. نشستن در زیر این آفتاب بسیار سخت بود برای همین تصمیم گرفتیم با نصب چادر در کنار هم، سایه بانی وسیع ایجاد کنیم. عمده این چادرها همان چادرهایی بود که یک تیرک به عنوان عمود چادر نصب می کردند و تا چند سال پیش هم در ایام محرم از آن استفاده کرده و در هر گذری نصب می کردند. یادم هست فردی به نام قلی خان یک چادر داد که بیش از 200 نفر زیر آن جا می شدند. بعد از مدتی به این فکر افتادیم که بجای چادر و خیمه، از لوله های آهنی استفاده کنیم. آن موقع داربستی در کار نبود و ما هم نمی دانستیم داربست چگونه می زنند. برای همین لوله آهنی را خریدیم و آنها را بجای اینکه با بست به هم متصل کنیم جوش دادیم به هم! مرحوم علی محمد شیرازی عضو اتحادیه صنفی برای خریدن لوله ها خیلی موثر بود. وانت را برداشتیم و رفتیم اصفهان لوله ها را خریدیم. بعد هم چادر خریدند و آن را روی لوله ها نصب کردند. چند روز که گذشت وزش باد باعث شد برخی از این چادرها پاره شود. ما هم چادرهای پاره را می بردیم اصفهان و چادردوز چادرها را می دوختند. برخی اوقات هم چادرها را جمع می کردیم. در مجموع برپا کردن و مراقبت از این چادرها انرژی زیادی هر هفته می برد. برای همین به فکر احداث مصلی افتادیم. کار احداث مصلی، یک سال پس از اولین نمازجمعه در تابستان سال 59 آغاز شد. محوطه بیرونی مسجد شکل بیابانی داشت و زمین ناهموار و خارهای خودرو زمین را پر کرده بود. به همت آقای احمدی کار شروع شد. حاج نصرالله نجار از مردم پول گرفت و دیوارهای دور مصلی کشیده شد.آن زمان تهیه مصالح ساختمانی مخصوصا آهن بسیار دشوار بود و در بازار وجود نداشت. برای همین با آقای احمدی برای تهیه مصالح رفتیم وزارت بازرگانی. آن زمان آقای عسکراولادی وزیر بود و معاونش یک نفر طلبه و از رفقای آقای احمدی بود. تا معاون وزیر آقای احمدی را دید خیلی احترام گذاشت و دستور داد آهن آلات مورد نیاز را در اختیارمان قرار دهند، پول آن را هم به قیمت دولتی از ما بگیرند. هزینه این آهن ها در حدود دو میلیون تومان بود و تهیه این مبلغ به این سادگی نبود. با تعاملی که با تعاونی سنگبری ها انجام دادیم آنها این مبلغ را پرداخت کردند که البته آن هم قصه مفصلی دارد..."

 

طراحی مصلی


"آن زمان ریاست ذوب آهن یک مهندس ساختمان بود. با او صحبت کردیم و گفتیم مصلایی در این ابعاد می خواهیم بسازیم. گفت من باید بیایم و ببینم. آمد خمینی شهر و محل را دید و نقشه اش را کشید و گفت بر این اساس کار را شروع کنیم. با دوربین مخصوص محل ستون ها مشخص شد و کار را شروع کردیم. جوشکارهای شهر را دعوت کردیم و هر جوشکاری یک خط جوش رایگان زد. نهار می دادیم و چهل کارگر کار می کردند. شور عجیبی داشت. 50-40 جوشکار در این کار سهیم شدند. در حدود یکسال مصلی بدون سقف بود. چند بار هم نماز زیر باران برگزارشد. البته پوش هم می زدیم ولی آنطور که باید جواب نمی داد. چند بار هم بابت همین مشکل رفتیم مسجد ملاحیدر. بعد از این در مراحل مختلف ورقهای آلومینیم و پشم و شیشه بر سقف زده شد و در مرحله بعد هم پنجره ها و شیشه نصب شد. "

 

نثر مسجع


آیت الله احمدی سالها سابقه تدریس نهج البلاغه در حوزه علمیه اصفهان را با خود داشت و همین تجربه باعث شده بود وی در آهنگین صحبت کردن و هم قافیه کردن کلمات توانایی بسیاری داشته باشد. در اینجا به بخشی از این جملات که بیانگر بخشی از فراز و نشیب های آن دوران است و در خطبه های نمازجمعه وی بیان گردیده اشاره می کنیم:
- شخصی در "هرند" گفت برای ما "چرند" (در پاسخ به انتقادات نماینده هرند از وی)


- از بیابانک تا خیابانک (اشاره به پوشش دادن اخبار همه شهرستانها توسط صداوسیما و کم لطفی نسبت به خمینی شهر)


- مردم "سید دیوانه" را به از "شیخ بیگانه" می دانند. (محمودی رئیس زندان ها بود برای آقای احمدی گفته بود سید دیوانه. آقای احمدی هم در پاسخ اینگونه در خطبه های نمازجمعه پاسخ داد.)


با گذشت 9 سال از نمازجمعه خمینی شهر، در سال 67 و همزمان با شروع سومین دوره مجلس شورای اسلامی به مدت چهار سال نمازجمعه به دلیل اختلاف شدید مسوولان بر سر برخی مسائل و تبدیل عرصه نمازجمعه به عرصه بروز و تقابل این اختلافات، به تعطیلی کشیده شد که علل، عوارض و نتایج آن پژوهشی تاریخی می طلبد و از حوصله این گزارش خارج است.

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید