امروزجمعه, 19 آذر 1395-- Friday Dec 09 2016

ساعت 13:27:21

آخرین به روز رسانی : پنج شنبه 09:55:11

تاملی در اسامی محلات و کوچه های خمینی شهر؛

شناسنامه شهر را ورق بزنیم (4)

دوشنبه, 13 شهریور 1391 ساعت 07:18 کدخبر :4478
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده : م. مهدوی

اسامی روی بعضی تابلوهای کوچه ها را اگر نگاه کرده باشی برایت نامفهومند و شاید حتی به نظرت زیبا هم نیایند، شاید اسم بعضی محلات را که از بزرگترها می شنوی دلت نخواهد در محاوراتت به کار ببری و ترجیح بدهی این مکان ها را با نام جدیدی بخوانی... اما مطمئنا تصمیمت در این باره عوض می شود اگر بدانی بعضی از این کلمات که شاید از چند تا حرف بیشتر تشکیل نشده اند گویای یک تاریخ چندین و چند ساله اند مثل: ختیره، مختره، گارکیه، لادره و هزاران اسم دیگر که ارزش دارد هزاران روز بگردی و با هزاران آدم حرف بزنی تا پیدایشان کنی.

با هم بعضی از این نام های با مسمّی و وجه تسمیه شان را مرور می کنیم:

 

جوی آباد قدیم

جوی آباد: علت معروف شدن این محل به این نام به وجود قلعه ای به نام قلعه گیوآباد در این محل بر می گردد. این قلعه قدیمی که به گفته کارشناسان متعلق به دوران ساسانیان بود در سال 1367 تخریب شد و جای آن شهرداری منطقه 3 بنا گشت. گیو در زبان محاوره ای و احتمالا به دلیل نبود حرف گاف در زبان عربی به "جو" تبدیل شد به گونه ای که پسوند نام خانوادگی اهالی جوی آباد قدیم "جوآبادی" است.

بعضی کارشناسان نیز معتقدند این قلعه باستانی قلعه گبر نام داشته و برگرفته از دین زرتشتی ساکنان این محل بوده است. قلعه گیو یا گبر بسیار شکیل و زیبا با برج های متعدد دیده بانی و چاه آب بوده است. قدیمی ها می گویند در دهه 40 چند نفر از خارج برای بازدید از این قلعه به خمینی شهر آمدند، کلید آن را از کدخدا گرفتند و به مدت چند ماه در آن تحقیق و پژوهش می کردند.

 

برج دهوار یا دیوار (برج کبوتر جوی آباد قدیم): یکی از کهن ترین برج های کبوتر استان است که عرض 5 متری دیواره های تحتانی آن نشان از تعلق این اثر به دوران ماقبل صفوی دارد. دیواره های دیگر برج های باقی مانده در استان حداکثر به 1 تا 5/1 متر می رسد و غالبا به دوران قاجار بر می گردد. برج کبوتر جوی آباد قدیم که در آبان ماه 84 پس از 5 سال پیگیری مجدانه یکی از اهالی به نام محمد هوازاده به شماره 13612 به ثبت آثار ملی رسید از معدود برج هایی است که مثل برج شیخ صدوق اصفهان از دوران ماقبل صفویه به یادگار مانده است. به گفته کارشناسان این برج در واقع باقی مانده یک اثر تخریب شده از دوران ماقبل صفویست که در دوره صفویه یک برج کبوتر در بخش فوقانی آن بنا شده است. در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی اصفهان مرمت این بنا را به عهده گرفته است. وجود قلعه گیو در شرق این برج و همچنین امامزاده سیدنجم الدین و قبرستان بلندی در جنوب آن هم نشان از قدمت این برج دارد.

 

کوچه قلعه سبزی: به گفته قدیمی ها این کوچه محل کسب فروشندگان سبزیجات بوده است. در شماره 77 و در معرفی اسامی کوچه های ورنوسفادران گفتیم که در زمان صفویه مشاغل در سده به شکل صنفی بوده و صاحبان مشاغل مشترک همه در یک کوچه یا یک محل مشغول به کار می شده اند مثل کوچه حلاج ها، کوچه نجارها و... معروف شدن این کوچه ها به همین نام خود دلیلی محکم بر این مدعاست. در رابطه با ترکیب قلعه سبزی؛ از آن جا که در اواخر دوران صفوی و اوایل قاجار قلعه هایی وجود داشته که از کاربری مسکونی برخوردار بوده و به عنوان محل سکونت چندین خانوار از آن استفاده می شده مثل قلعه جعفرآباد در محله جعفر آباد، احتمالا چنین قلعه ای نیز در این کوچه قرار داشته است.

 

کوچه جاده گودالی (پا گودالی): این جاده به دلیل وجود 2 رشته قنات، به این نام معروف شده است. یکی قنات صحرای کوجون و دیگری قنات مارچین که در حال حاضر هیچ اثری از آن ها نیست. خانه اصفهان فعلی زمین های کشاورزی محله کوجون است و زمین های اطراف قنات مارچین نیز در حال حاضر تبدیل به محلی مسکونی در انوشیروان و در جوار خانه اصفهان شده است که فامیل های مزروعی اصفهان از همین محل هستند.

 

کوچه میان ده: کوچه روبری بانک صادرات شعبه جوی آباد که آن زمان از وسط محل رد می شده و از جمله محلاتی بوده که دروازه داشته است.

 

کوچه پابرج: کوچه ای که در جوار برج کبوتر خانه قرار دارد.

 

کوچه پاقلعه: کوچه ای که در جوار قلعه گیو یا گبر قرار داشته است و در حال حاضر به نام شهید محمد عسگری اولین خمینی شهری که در لبنان به شهادت رسید، نامیده می شود.

 

محله سر مختره: علت نامگذاری این محله به سرمختره وجود غسالخانه ای در نزدیکی امامزاده سید نجم الدین بوده که شستشوی اموات در آن به شکل سنتی انجام می شده است. در گزارش های گذشته مختره را که تقریبا در تمام محلات وجود داشته و ظاهرا از ارکان هر محل به شمار می رفته، جوی های آبی معرفی کردیم که حصاری آن را در بر می گرفته و در اصل محل شستشوی اموات بوده و البته در غیر این مواقع نیز خانم ها در پشت این حصار به شستشوی لباس مشغول می شده اند. از نظر رسول صرامی از کارشناسان تاریخ شهرستان "مختره" از سه بخش "مخّ" و" تر" و "ه " تشکیل شده است که در زبان اوستایی مَخ به معنی جای فرو افتاده، تر به معنی تازگی و ه نیز حرف نسبت مکان می باشد و در کل به معنی جایگاه فروافتاده با طراوتی برای استفاده خانم ها.

 

قبرستان بلندی: سنگ های قدیمی در این آرامستان وجود دارد که به 500-400 سال پیش برمی گردد و البته به گفته برخی سنگ هایی متعلق به هزار سال پیش نیز در این مکان دیده شده است.

 

صحرای سید جوی آباد: صحرایی که امامزاده سید نجم الدین از فرزندان امام سجاد (ع) که تاریخ آرامگاهش سال 785 هجری قمری را نشان می دهد در آن بنا شده است و در محاورات بعضی اهالی و شهروندان به سید جوی آباد معروف است.

صحرای بَرزه: برزه در زبان زرتشتی به معنی بلندی است. اگرچه علت نامگذاری این صحرا در جوی آباد مشخص نیست اما در محله آدریان صحرایی به همین نام وجود دارد که به گفته قدیمی ها احتمال وجود شهری در زیر این صحرا می رود. شنیده ها حاکی از آن است که در بخشی از این صحرا درختان به خوبی باقی قسمت ها بار نمی دهند.

 

اندان

کوچه پانارون (کوچه مقابل مسجد حاج مجیر): این کوچه به دلیل وجود یک درخت نارون قدیمی به این نام معروف شده است. به گفته قدیمی ها زیر سایه این درخت نارون که بیش از 40 سال پیش قطع شده است یک استاد کفاش کار می کرده است. پیرمردی نیز در این کوچه ساکن است که به سبب وجود این درخت در کوچه محل زندگی اش به مشهد حسین نارونی معروف است.

 

کوچه بازار حیوان (روبروی مخابرات طالقانی): تا حدود 25 سال پیش عصرهای یکشنبه در این مکان حیوانات اهلی و مرغ و خروس خرید و فروش می شد.

 

کوچه قبرستان باجی: پیرزنی که این زمین را وقف گورستان کرده باجی نام داشته است. در حال حاضر در این گورستان سنگ قبری هست که به 180 سال پیش برمی گردد. به روایت اهالی سنگ قبرهایی در چند ساله اخیر در این مکان تخریب شده که شکل طاق و چشمه داشته است. زمین این گورستان که اکنون جنت الزهرا نام دارد، 4 هکتار است.

 

کوچه عموطاهر: بیش از 100 سال پیش شخصی که گویا حاج عماد نام داشته در این کوچه زندگی می کرده که به جهت پاکدامنی و دست پاکی لقب طاهر گرفته و وجه تسمیه نام خانوادگی طاهری های اندان هم همین است.

 

کوچه سرلَت: محل تقسیم آب مادی اندان که از صحرای خرم آباد می آمد. این کوچه با احداث خیابان شهید فهمیده قطع شد و از آن مادی نیز اثری بر جا نمانده است.

 

کوچه مرغداری: تا حدود 25 سال پیش یک مرغداری قدیمی در این کوچه بود که الان تبدیل به کارخانه موزاییک شده است. در بین اهالی این کوچه به کوچه مرغدانی معروف است.

 

کوچه چاه عمادی: چاهی که حدود 80 سال پیش حفر شده و از پر آب ترین چاه های اندان بوده است. در حال حاضر شهرداری این چاه را از مالک خریده و همه روزه تانکرهای آب در این کوچه در صف ایستاده اند.

 

کوچه پاچشمه (روبروی ورزشگاه اندان): این کوچه به دلیل وجود قنات و چشمه های متعدد، به این نام مشهور شده است. الان اثری از آن ها باقی نمانده است.

 

کوچه گِلِجه (پشت ورزشگاه اندان): چاهی در این کوچه به همین نام وجود داشته که وجه تسمیه اش به مدت زمانی بر می گردد که آب این چاه گل آلود بوده است. آب این چاه در حال حاضر به مصارف کشاورزی می رسد.

 

کوچه باغاجه: کوچه ای که در آن باغ کوچکی قرار داشته است. در دهه شصت این باغچه که از موقوفات خاندان میردامادی بود به مدرسه رضوان تبدیل شد.

 

کوچه کارخانه حلاجی (کوچه هنرستان آزادی): یک کارخانه حلاجی قدیمی در این کوچه بوده که سال هاست متروکه مانده و قرار است به گورستان ملحق شود.

 

محله باباعلی: محل زندگی باباعلی یکی از قصاب های اندان که حدود 25 سال پیش از دنیا رفته است و در حال حاضر فرزندان و نواده هایش با نام خانوادگی رحیمی غالبا قصاب هستند.

 

کوچه آسیاب: از حدود 100 سال پیش آسیابی در این کوچه وجود داشته که همچنان به کار است و متولی آن در حال حاضر حاج حسن رحیمی است.

 

کوچه پابلندی ها: از قدیم الایام خانواده ای در این کوچه ساکن هستند که پاهای بسیار بلندی دارند.

 

کوچه درب حمام (کوچه مسجد امام): حمامی در این کوچه بنا شده که همچنان به کار است و به گفته اهالی احداث آن به حدود 100 سال پیش بر می گردد.

 

کوچه بزی ها: ساکنان این کوچه غالبا دامدار بوده و هستند.

در پایان ضمن تشکر از آقایان محمد هوازاده و محمود عابدی که ما را در تهیه این گزارش یاری کردند، از اهالی شریف شهر درچه و محلات هرستان و قرطمان بابت عدم درج اسامی کوچه ها و محله هایشان پوزش طلبیده و به اطلاعشان می رسانیم که ما از افراد سرشناس این محلات که به این موضوعات تا حدودی آشنا بودند خواستیم که در این زمینه یاری مان کنند اما متاسفانه از جانب ایشان همکاری مشاهده نشد اما فرصت همچنان آمادگی دارد تا با کمک خوانندگان عزیز گزارش اسامی این نقاط را نیز به چاپ برساند.

نظرات  

 
#2 -1 حجت 13 شهریور 1391 ساعت 18:19
خیلی ممنون از زحماتی که واسه شهر میکشید خدا حفظتون کنه
نقل قول
 
 
#1 -1 حجت 13 شهریور 1391 ساعت 18:17
در مورد کوچه گلابتون در خیابان های شهید رجایی و شهید منتظری توضیح بنویسید
همینجور کوچه خندق در شریعتی جنوبی. کوچه ختیره تو خیابون پارک پیروزی کوچه نزدیک مصلی. و خیلی بیشتر از اینها
نقل قول
 

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید