امروزشنبه, 13 آذر 1395-- Saturday Dec 03 2016

ساعت 09:36:11

آخرین به روز رسانی : شنبه 08:30:31

گزارش تأمل برانگیز "فرصت" پیرامون وضعیت نابسامان موقوفات شهرستان؛

صدها هکتار زمین وقفی خمینی شهر در تصرف موقوفه خواران

سه شنبه, 28 شهریور 1391 ساعت 06:57 کدخبر :4522
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده :

- 4 میلیون مترمربع (400 هکتار) زمین وقفی با ارزش 400-300 میلیارد تومان در خمینی شهر وجود دارد اما...

- درآمد سالیانه موقوفات بالغ بر 30 میلیارد تومان می تواند باشد که هم اینک این درآمد در حدود 100 میلیون تومان است.

- ارزش موقوفاتی که هم اینک در اختیار اداره اوقاف است در حدود 130 میلیارد تومان می باشد.

- زمین ادارات آموزش و پرورش، پست، برق درچه، برق میدان شهدا، اوقاف، سپاه سابق، مرکز تحقیقات معلمان، 42 مدرسه و ... وقفی است.

 

بخش اول

حکمت وقف

"وقف" را میراث ماندگار و صدقه جاریه خوانده اند. وقف یکی از سنت های حسنه ای است که می توان آنرا یکی از اهرم های اقتصادی اجتماعی اسلام دانست و اجرای دقیق آن، نقشی بس مهم در اداره جامعه و اقتصاد مسلمین دارد.

فرد مسلمان چیزی را – که می تواند زمین، ملک، پول و ... باشد و متعلق به خود اوست - وقف می کند تا منافع حاصله از آن، همواره و پس از خودش هم در همان مسیری که تعیین کرده است به نفع جامعه استفاده شود.

گزارشی که در ادامه خواهید خواند غمنامه ای است تکان دهنده در رابطه با وضعیت نابسامان موقوفات در خمینی شهر؛ موقوفاتی که دهها و صدها سال قبل، صاحبانشان به امید خیر دنیا و آخرت شان، وقف کردند تا منافع آنها در مسیرهای تعیین شده که تأمین کننده منافع جامعه است صرف شود اما...

این گزارش حاصل کنکاش ها و جستجوهای مفصل خبرنگار "فرصت" از منابع مختلف رسمی و محلی و مورد اعتماد و نیز برخی اسناد و مدارک است و البته ناگفته های فراوانی هم پیرامون این وضعیت تأسف بار وجود داشت که فعلاً گفتنی نیست... همین قدر بدانید که اگر بدانید کدام ادارات و ارگان ها در زمین های مشکوک به وقف ساخته شده و از پرداخت اجاره زمین وقفی خودداری می کنند و برای خود و کارمندانشان عسر و حرج می آفرینند حیرت زده خواهید شد...

 

 

پيشينه وقف

پيشينه وقف در منطقه اصفهان به قبل از اسلام باز مي‏گردد، در اين باره موقوفاتي وجود دارد که در راستای نیات اجتماعي وقف گردیده، همچنين موقوفاتی برای عبادتگاههاي اديان ديگر و رواج دين و تأمين هزينه‏هاي روحانيون وقف شده است؛ موقوفات کليساي وانک از اين جمله است.

در عصر صفویه با توجه به تاسیس مراکز متعدد آموزشی و مذهبی در اصفهان، موقوفات بسیاری به عنوان پشتوانه مالی این مراکز در نظر گرفته شد. به استناد منابع متعددی چون قصص خاقانی و خلد برین، این موقوفات در دوران صفویه ارزش مالی بسیاری داشته و عواید آن مبلغ شگفت آوری را شامل می شده است. خمینی شهر نیز به واسطه داشتن باغات و املاک کشاورزی از این قاعده مستثنی نبود.

 

 

اهميت تاريخي نهاد وقف در منطقه اصفهان

اهميت تاريخي نهاد وقف در منطقه اصفهان به اندازه‏ اي است که چنان‏ که در منابع و برخي وقف ‏نامه ‏ها قید شده در دوره‏ اي از تاريخ، زمين يا مکان غير موقوفه يافت نمي‏شده است. براي نمونه واقف در وقف ‏نامه مدرسه علميه امام صادق (ع) آورده است که چون در شهر اصفهان جايي براي وقف نيافته، املاکي را در استانهاي چهارمحال و بختياري و احمدآباد کاشان به اين منظور اختصاص داده است، اما با همه اهميت و غناي اين نهاد مقدس، متأسفانه موقوفه‏خواراني که همواره در تلاش بوده‏اند آثار خير و برکات اين سنت جاويدان را از بين ببرند، در راستاي منافع شخصي ضرباتي سهمگین بر پيکر موقوفات وارد کردند، ضرباتی که جبران آن سالها به طول می انجامد.

موقوفه خواری محدود به شهری خاص نیست. در طول دورانهای مختلف، موقوفات زیادی تباه شده و متولیان آن کوتاه آمده اند. نکته ای که در این میان خالی از لطف نیست این است که استان اصفهان بعد از آذربایجان، بیشترین تعداد موقوفات را در اختیار دارد و در استان اصفهان بعد از شهرهای اصفهان و کاشان، خمینی شهر دارای بیشترین موقوفه است.

 

 

مهمترین موقوفات خمینی شهر

به گفته یکی از منابع مطلع که نخواست نامش قید شود جعفرآباد یکی از اصلی ترین موقوفات خمینی شهر است. شاید بتوان بزرگترین موقوفه خمینی شهر را همین منطقه جعفرآبادِ جوی آباد دانست. منطقه ای با 15 هکتار مساحت که 80 درصد آن یعنی 120 هزار مترمربع وقف است. منطقه احمدآباد از دیگر موقوفات بزرگ شهر است که به صورت صددرصد وقف گردیده است. منطقه انبارستان (نزدیک سه راه الغدیر) با 150 هزار مترمربع موقوفه مشاع از دیگر موقوفات بزرگ شهرستان است. موقوفاتی که البته عموما به صورت غیرقانونی تصرف شده اند.

 

موقوفه جعفرآباد: منطقه جعفرآباد بخشی از جوی آباد است. بر اساس اصطلاحات قدیمی 63 حبه از 72 حبه این منطقه به صورت مشاعی به نام موقوفه محمد ملک التجار وقف شده است. این زمینها در سال 50 مشمول اصلاحات ارضی شد. به عبارت دیگر در آن سال زمین های موقوفه را از وقفیت خارج کردند و به کشاورزان واگذار کردند. در سال 63 در این زمینه امام خمینی(ره) فتوایی صادر نمودند تا موقوفاتی که از وقفیت خارج و تصرف شده اند باید به وقفیت برگردند. در پی این فتوا مجلس قانون ابطال اسناد فروش رقبات، آب و اراضی موقوفه را به تصویب رساند. اما آنچه در این خصوص در حاشیه خمینی شهر رخ داد این بود که افرادی سودجو این زمینها را به بهانه اینکه وقف نیست با قیمتهای پایین تکه تکه کرده و فروختند!

 

 

انبارستان: این منطقه در حوالی سه راه الغدیر (کوی آتشگاه) قرار دارد. منطقه ای بزرگ با اراضی مرغوب که عموما به صورت باغ است. بر اساس وقف نامه، یک دانگ انبارستان با وسعت 150 هزار مترمربع و به صورت مشاع وقف است (زمین مشاع وقفی به زمینی گویند که بجز سهم وقفی، مالک یا مالکان دیگری هم دارد که در تملک آن شریک هستند و سهم هر یک بر قسمت خاصی از آن معلوم و مشخص نیست.) هم اینک اکثر زمین های انبارستان تصرف شده است. از آنجایی که این اراضی به صورت مشاع وقف است مالکان زیادی علاقه مند هستند زمین هایشان را از سهم وقفی مشخص نموده و زمین هایشان را اصطلاحاً مباح کنند.

منطقه شهاب آباد (اسلام آباد) درچه: این منطقه از مناطقی است که حجم زیادی از زمینهای موقوفه را در بر می گیرد. بر اساس اسناد، یک دانگ از شش دانگ این منطقه به صورت مشاعی وقف است. متاسفانه به خاطر سهل انگاریهای انجام شده حجم زیادی از این زمین ها داخل میدان، خیابان و ... قرار گرفت و از بین رفت.

موقوفات خمینی شهر محدود به این مقدار نمی شود چرا که در جای جای شهر، زمینهای موقوفه با ابعاد مختلف وجود دارد. زمینهای موقوفه محدوده کلانتری13 با مساحتی بالغ بر 99 جریب (99 هزار مترمربع) از آن جمله است.

 

 

موانع وقف

در مورد حجم عظیم موقوفات در خمینی شهر سخن گفته شد. سوالی که در اینجا مطرح است این است که چرا با وجود حجم زیاد موقوفات، چرا روند احیاء موقوفات و استفاده بهینه از این ارزش خدادادی به کندی پیش می رود؟ و چرا ثمرات وقف در جامعه آنچنان که شایسته است مشهود نیست. برای پاسخ به این سوال باید اتفاقاتی که در مسیر اهدای وقف تا دریافت نتیجه صورت می گیرد را کنکاش نمود.

 

 

قوانینِ دست و پا گیر

یکی از موانعی که بویژه برای به روزرسانی اجاره موقوفات وجود دارد قوانین متعدد و دست و پاگیر است. به عنوان مثال قانون تنها با افزایش 20-10 درصدی نرخ اجاره بها موافقت می کند و در مورد اینکه نرخ اولیه اجاره بها تا چه اندازه منطقی بوده سکوت می کند. به عنوان مثال یکی از زمین های وقفی خمینی شهر با وسعت هزار مترمربع در مناطق مرکزی شهر ماهانه تنها 10 هزار تومان اجاره پرداخت می کند. براساس نظر کارشناسان دادگستری این رقم در سال جدید حداکثر 20 درصد افزایش پیدا خواهد کرد و به رقم 12 هزار تومان خواهد رسید! رقمی که گرچه خنده دار به نظر می رسد ولی نهاد قضایی موظف به اجرای متن قانون است و بس.

از سویی دیگر بر اساس قوانین پیش از سال 76، موضوع سرقفلی به رسمیت شناخته شده و هم اینک اجرا می شود. موضوعی که به فتوای اکثر مراجع، دریافت آن حرام است. به موضوع سرقفلی (که یکی از پیچیده ترین موضوعات حقوقی است) به صورت جداگانه اشاره خواهد شد.

 

 

تصرف موقوفات و از بین رفتن اسناد آن در طول تاریخ

مسیر موقوفات در طی صدها سال گذشته دچار فراز و فرودهای فراوانی گشته که در هر کدام بخشی از موقوفات و اسناد آن از بین رفته است. طبق گزارش های تاریخی در حمله افغان ها به اصفهان تا هر کجا توانستند املاک وقفی را تحت تصرف خود در آوردند و طومار و وقف نامه ها را از بین بردند و بسیاری از قناتها را پر کردند. تصرف موقوفات بوسیله نادرشاه، قحطی سال 1288 و تصرف اراضی بوسیله ظل السلطان، اصلاحات اراضی پهلوی و... اوضاع وقف را وخیم تر کرد. در سال 1306 ثبت عمومی اسناد مالکیت توسط اداره ثبت شروع شد و خیلی از موقوفات در این مرحله تباه شد.

 

 

هزاران پرونده؛ 6-5 نفر پرسنل!

هم اینک بالغ بر سه هزار واحد وقفی شناخته شده در خمینی شهر وجود دارد که در صورت شناسایی سایر موارد، این مقدار حداقل تا دو برابر جای افزایش دارد. در نظر بگیرید هر کدام از واحدهای وقفی پرونده ای جداگانه دارند که بررسی و رسیدگی به آنها گاه ماهها و سالها به طول می انجامد. بی تردید با وجود این حجم زیاد موقوفات، اداره اوقاف نیازمند پرسنلی متناسب با این حجم کار است. در حالی که هم اکنون مسئولیت این کار تنها بر عهده 6-5 نفر است!

 

 

سرقفلی؛ حرامی که مرسوم شده!

یکی از موانعی که مانع از به روز رسانی مبلغ اجارات می شود عنوانی است به نام "حق کسب و پیشه" که در عرف برابر با "سرقفلی" گفته می شود. حق سرقفلی در قوانین سال 1356 و 1376 ایران ماهیتی متمایز یافته است. بر مبنای قانون موجر و مستأجر سال 56 عقد اجاره اماکن تجاری، به انقضای مدت خاتمه نیافته و موجر تنها در برخی موارد حق تخلیه را دارد. در این قانون سرقفلی (به معنای حق کسب و پیشه) به رسمیت شناخته شده است. اما در قانون سال 1376 وضع متفاوت است. در قانون اخیر، سرقفلی (به معنای حق کسب و پیشه) به رسمیت شناخته نشده و تنها سرقفلی به معنای دریافت مبلغی به عنوان پیش پرداخت به رسمیت شمرده شده است.

قراردادهای اجاره که قبل از سال 1376 تنظیم شدهاند مشمول قانون موجر و مستأجر 1356 میباشند و شامل حق سرقفلی (به معنای حق کسب و پیشه) می شود. قراردادهایی که بعد از این تاریخ تنظیم شده اند حق سرقفلی را به رسمیت نمی شناسند.

اجرای این قانون در حالی صورت می گیرد که براساس فتوای مراجع تقلید از جمله امام خمینی و مقام معظم رهبری"مجرد سابقه استیجار موجب استحقاق تخفیف در اجاره بهاء موقوفه نیست و متولی شرعی موظف است در تجدید قرارداد اجاره با ملاحظه غبطه و مصلحت وقف اجارهبهاء عادله تعیین و مطالبه نماید."

 

 

تنها 35 درصد از موقوفات سند دارند

سنددار نبودن بخش اعظمی از موقوفات یکی از دلایلی است که روند بازپس گیری موقوفات و حفظ آن را دشوار نموده است. براساس اعلام اداره اوقاف، هم اینک تنها 35 درصد موقوفات خمینی شهر سند دارند. البته این مشکل و همچنین سایر موانع محدود به خمینی شهر نبوده و در کل کشور با این مشکلات مواجه هستند. به گفته تقی رضائیان قائم مقام سازمان اوقاف و امور خیریه، تنها 35 درصد از موقوفات کشور سند دارند. به گفته انتظاری کارشناس حقوقی اوقاف خمینی شهر تلاشهای زیادی برای سنددار کردن موقوفات صورت گرفته و در سال 90 یک مورد سند موقوفه دریافت شده و 6 مورد در حال طی مراحل سند صدور است.

 

 

موقوفات فراموش شده/موقوفاتی که رها شده اند

یکی از پیشامدهایی که در مورد برخی از موقوفات رخ داده، رها شدن آنهاست. به گفته منابع مطلع هم اینک در حدود 80-70 واحد اوقافی مسلوب المنفعه در شهرستان وجود دارد. وقفیاتی که روزگاری درآمدزا بودند و امروز به دلایلی رها شده اند. باغاتی که به اثر خشکسالی از بین رفته اند از این دسته اند.

موقوفاتی که علی رغم ارزش فراوان دیگر از آن استفاده نمی شود محدود به این تعداد نیست. یکی از آگاهان وقف در این باره می گوید: کاروانسرایی موقوفه در دوشنبه بازار وجود دارد به نام موقوفه نقدعلی با ارزش چندین میلیارد تومان که وقف مسجد سرپل است. در سال 75 به میزان 1110 مترمربع پروانه تجاری برای آن صادر گردیده و طبق نقشه 40 مغازه در آن جانمایی شده است. متاسفانه در این سالها به صورت انبار مورد استفاده کاسبان محل بوده است.

او می افزاید: یکی دیگر از این موقوفات رهاشده زمینی است با مساحتی در حدود دو هزار مترمربع. این قطعه زمین در محدوده چهار راه شریعتی است با ارزش صدها میلیون تومان.

وی به موردی دیگر اشاره می کند و می گوید: در محدوده روستای قلعه امیریه، یک هکتار باغ موقوفه با ارزش 400 میلیون تومان وجود دارد که متولی آن سالهاست آن را رها کرده اند. در این مدت عده ای سودجو درختهای باغ را بریده و زمین آنرا از بین بردند. موقوفات رها شده محدود به همین مقدار نیست. بنا بر گفته مطلعین محلات مختلف:

- در ورنوسفادران 1500 مترمربع زمین در اطراف دبیرستان مولوی رهاشده....

- در فروشان زمینهای وقفی اطراف بالامرده، دو دکان و زمینهای پشتش با حدود هزار مترمربع، حمامی با 300 متر زمین و ... رها شده.

- در خیابان امام، قطعه زمینی موقوفه به ارزش صد میلیون تومان رها شده است. این زمین هم اینک به عنوان حیاط یک خانه استفاده می شود.

 

 

موقوفاتی در تصرف غیرقانونی

بخشی از موقوفات به صورت غیرقانونی تصرف شده اند که حجم آن بالغ بر دهها هکتار است. بخشی از این اراضی عبارتست از:

- جعفرآباد: برآیندهای اولیه نشان می دهد واحدهای اوقافی جعفرآباد در حدود سه هزار خانه مسکونی است که با ساخت و سازهای بی رویه، این تعداد روز به روز در حال افزایش است. به گفته انتظاری کارشناس اوقاف، تاکنون 1200 واحد از این خانه ها قرارداد اجاره ای تنظیم و مابقی بدون هیچگونه رابطه استیجاری با اداره اوقاف در تصرف مالکین هستند.

- در هرستان، یک دانگ از شش دانگ مزارع و زمینهای لار و پاکوهه (قلعه فروشان) وقف است. این زمینها هنوز در اختیار اداره اوقاف نیست.

- بخشهای زیادی از منطقه کرتمان وقف است که البته هیچگونه رابطه ای با اداره اوقاف ندارد.

- در آدریان دو سوم بخشی از زمین هایش وقف بالای 50 درصد است. هم اینک بخشی از این زمینهای موقوفه به صورت مزرعه و خانه و به صورت غیرقانونی تصرف شده است.

بخشی از موقوفات هم تبدیل به خیابان و میدان و ... شده اند البته بدون آنکه جایگزینی برای آن وقف در نظر گرفته شود. تعدادی از این موارد عبارتند از:

- خیابانی که از وسط احمدآباد می گذرد در حدود 15 هزار مترمربع از راضی موقوفه را تصرف کرده، بجز این بخشهایی از خیابانهای شهید فهمیده، صفاییه، طالقانی (مقابل اداره پست)، بلوار آیت ا... صهری و ... از این دست هستند.

 

 

میانگین اجاره هر واحد موقوفه درخمینی شهر؛ ماهی سه هزار تومان!

بزرگترین معضل موقوفات در کل کشور را می توان اجاره های بسیار پایین آن دانست. معضلی که دهها سال است وجود دارد و علی رغم شعار سازمان اوقاف و امور خیریه مبنی بر به روز رسانی مبغ اجارات و رشد خوب این مبالغ نسبت به گذشته، تا رسیدن به حد مطلوب راهی طولانی وجود دارد. هتل قصر مشهد، هتل عباسی اصفهان، بازار هنر چهارباغ از جمله در سطح کشور است که هر یک اجاره ای کمتر از یک مغازه کوچک پرداخت می کنند.

بر اساس تعالیم اسلام، هزینه اجاره موقوفات باید بر اساس قیمت روز دریافت گردد و سابقه اجاره (سرقفلی) نباید هیچگونه تاثیری بر مبلغ اجاره بگذارد. بر اساس فتوای مراجع، کسانی که اجاره موقوفات را کمتر از میزان واقعی بپردازند مدیون خواهند شد. در ذیل به برخی از واحدهای وقفی که در اختیار مراکز دولتی یا افراد حقیقی است و میزان پایین اجاره ای که می پردازند اشاره خواهیم کرد. گفتنی است مجموع اجارات دریافتی (بجز موقوفات امامزاده ها) از این سه هزار واحد اوقافی شهرستان هم اینک سالیانه در حدود 100 میلیون تومان است یعنی هر واحد اوقافی به طور متوسط ماهیانه سه هزار تومان می پردازد! که در صورت به روز شدن اجارات، احیاء موقوفات و .. این مبلغ سالیانه به 40-30 میلیارد تومان خواهد رسید. تعدادی از این واحدهای وقفی عبارتند از:

- 162 واحد تجاری موقوفه در شهر وجود دارد و اکثر آنها ماهیانه اجاره هایی بین 10 الی 30 هزار تومان می پردازند! حدود 20 دهانه از این مغازه ها در دوشنبه بازار قرار دارد.

- بنیاد 15 خرداد: سه طبقه با 900 متر زمین ساخت که پشت آن هم یک زمین 1100 دارد. ماهیانه 100 هزار تومان اجاره می دهد. این مرکز پیش از این 25 هزار تومان اجاره می پرداخت.

 

 

زمین ادارات آموزش و پرورش، پست، برق درچه، برق میدان شهدا، اوقاف،سپاه سابق، مرکز تحقیقات معلمان، 42 مدرسه و ... وقفی است

بخشی از زمینهای وقفی شهرستان در اختیار مراکز دولتی است و مراکز دولتی ساختمانهای خود را بر این زمین ها احداث کرده اند تا اجاره زمین وقفی را بپردازند. اجاره هایی که تا رسیدن به رقم واقعی فاصله زیادی دارد. گفتنی است هزینه این اجارات مستقیما از تهران تامین شده و ربطی به بودجه های این مراکز ندارد. تعدادی از این مراکز به گفته منابع رسمی عبارتند از:

- اداره برق میدان شهدا (اندان): این مرکز ماهانه 5 هزارتومان اجاره پرداخت می کند. اجاره این مرکز طی شش سال گذشته علی رغم پیگیریهای صورت گرفته هیچگونه افزایشی نداشته و به نامه نگاریهای صورت گرفته هیچگونه پاسخی نداده است!

- اداره پست: زمین این اداره وقف حمام شمس آباد خوزان است. این اداره در سال 89 مبلغ 115 هزار تومان و هم اینک ماهیانه 250 هزار تومان اجاره به حساب حمام مذکور پرداخت می نماید. از آنجایی که با گذشت زمان این حمام کاربری خودش را از دست داده پیشنهاد شده درآمدهای حمام صرف هزینه بهداشتی همان منطقه شود. البته زمین اداره پست همه موقوفه حمام گاوی نیست چرا که چند قطعه زمین و یک باغ در انبارستان بخشی دیگر از موقوفات این حمام است که البته اجاره ای ناچیز پرداخت می کنند. مغازه ای در پاساژ الزهرا از دیگر موقوفات این حمام است.

- شبکه بهداشت: شبکه بهداشت خمینی شهر 8 واحد وقفی در اختیار دارد که اجاره ماهانه یکی از این واحدها در سال گذشته 30 هزار تومان بوده است. در مورد رقم جدید هنوز توافقی صورت نگرفته است.

- اداره آموزش و پرورش: زمین این اداره با 2700 مترمربع مساحت موقوفه است. آموزش و پرورش بابت اجاره این موقوفه در سال 81 ماهیانه 2500 تومان، در سال 87 ماهانه 33 هزار تومان، و در سال 90 مبلغ 64 هزار تومان پرداخت می نموده که در سال جاری این مبلغ به 125 هزار تومان رسیده است.

- مدرسه مفتح: این مدرسه در سال جاری ماهیانه 70 هزار تومان اجاره می پردازد.

- مدرسه فروغ (خ 17 شهریور): با حدود 700 مترمربع در سال 90 ماهیانه 10 هزار تومان اجاره پرداخت می شده که در سال جاری این مبلغ به 20 هزار تومان رسیده!

- دبیرستان خوارزمی: در سال 87 سالیانه 10 هزار تومان اجاره می داده که اینک به ماهی 60 هزار تومان رسیده!

 

 

مساحت موقوفاتی که در اداره اوقاف پرونده دارند: 140 هکتار

براساس اعلام اداره اوقاف، هم اینک یک میلیون و چهارصد هزار مترمربع (140 هکتار) زمین موقوفه در اختیار اداره اوقاف است که به تفکیک نوع کاربری به صورت ذیل می باشد. گفتنی است چنانچه زمینهای موقوفه ای که هنوز در تملک اوقاف قرار نگرفته و به هر علتی تصرف شده را به این مقدار اضافه کنیم شاید رقمی بالغ بر 400 هکتار به دست آید.

مسکونی: 257 هزار مترمربع

مزروعی: 829 هزار مترمربع

تجاری:5300 مترمربع

اداری: 7000 مترمربع

آموزشی: 103 هزارمترمربع

بهداشتی:12 هزارمترمربع

ورزشی: 66 هزارمترمربع

باغ:107هزارمترمربع

مطالب مرتبط:

نظرات  

 
#1 0 ناشناس 12 آذر 1393 ساعت 12:44
بابا دست مریزاد. این همه زمین وقفی داریم و این همه کمبود امکانات داریم؟ خب مسئولین طبق معمول خوابند؟ ان شالله خواب های خوب ببیند.
نقل قول
 

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید