امروزشنبه, 20 آذر 1395-- Saturday Dec 10 2016

ساعت 10:49:20

آخرین به روز رسانی : شنبه 10:35:11

نامه نامی

وصف نامی از کوشکباج

یکشنبه, 13 مرداد 1392 ساعت 10:46 کدخبر :5823
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده : اصغر عرب
اشاره: توصیف یک شهر یا محله از زبان و قلم قدما از جذاب ترین توصیفات است که به بررسی وضعیت جامعه در آن عصر می پردازد، عصری که شاید تنها نامی از آن باقی مانده باشد. نوشته ذیل توصیف یکی از محلات خمینی شهر (محله کوشکباج) در دوره قاجار می باشد که به قلم فردی گمنام به نگارش درآمده است. اصل متن احتمالا در دوره های بعد نوشته شده و یا تکمیل گردیده است. این متن نه یک متن ادبی بلکه بازگوکننده شهرسازی و معماری یکی از محلات شهر است که دارای خیابان، دروازه و جاده می باشد. در بخش های بعدی توصیف سایر محلات خمینی شهر از قلم این نویسنده درج خواهد گردید.

از فراز (1) فرود آمدم و قنات ها (2) را دیدم در هم پیچیده چون دانه های تسبیح و هزار (3) سنگ قامت کشیده (4) پاسبان بودند و بعد، مادی (5) و آبادی (6) و در لب مادی هزاران چنار در برابر گزند گردباد سینه پر کرده تا گرد بر گرده آبادی نیاید (7). در آن سوی مادی دروازه (8) است این سوی دروازه بیابان و آن سوی دروازه خیابان (9) است.


و اول کوچه کوشکباج از آن حاج رحیم خان است که ده خانه دارد (10) با تالار و هشتی و هشت (11) در بهشت و قطعه ای از بهشت. در این ولایت (12) ندیدم کوچه ای باشکوه تر از این کوچه و شنیدم که وکیل الرعایا (13) بود، و در شهر (14) مسجدی بنا کرده شبانگاه بر سکوی هر در چراغی گذاشته و کوچه چون روز فروزان است.


از مادی تا نمازخانه اوروسی (15) صد چنار هزار ساله است. کهنه چنار کوشکباج (16) گرچه از درون سوخته، اما سرش سبز است.


من و تو سوته دلیم (17) ای چنار کوشکباج  / گوشه کوچه ولیم ای چنار کوشکباج


(این مصراع موجود نیست)                             / پس چرا بی حاصلیم ای چنار کوشکباج


راه، خیابان را نشان می دهد که در کف آن آب می دود (18) و طول خیابان هزار قدم است و در هر قدم چهار چنار که بر لب رود صف بسته اند.


آسمان پوشیده از برگ و زمین پوشیده از سایه است. صفای این خیابان از چهارباغ خرابه شهر (19) بیشتر است. نمازگاه (20) نبش کوچه توره (21) است و آسیاب هم. نمازگاه ایوان فراخ دارد با اوروسی و این نمازگاه بزرگان (22) است. کوشکباج اعیان نشین است و بیش از صد عمارت دارد با ایوان و تالار. همه خانه ها و حتی مسجد عوام (23) درون باغ است.

کوچه ای بدون درخت و خانه ای بدون باغ و تخت (24) نیست. درخت کوچه ها چنار و درخت خانه ها انار است. کوشکباج میدان و بازار ندارد.


در میان خیابان هشتی فراخ است که حمام و مسجد در آن راه دارد و در قرینه آن ایوانی است که از سکوی آن، آغاز و پایان خیابان با دو نشان هویداست؛ در سوی بالا ایوان و ارسی نمازگاه و در سوی آبادی گنبد مسجد زنجیری در لابلای درختان که بعد کوچه پیوند است.


جوی خیابان باغات طرفین را آبیاری می کند خیابان که پایان رسید راه دو شاخه می شود یکی باورگون (25) و دیگری به زوگاست (26) یک راه باریک هم تا مقابل مسجد بزرگ (27) می رود که پیوند است بین سه محل (28).

پی نوشت ها:

(1) فراز: بلندی، ظاهرا نویسنده از دامنه کوه پایین می آمده است.


(2) رشته قنات های شمال شهر که از محدوده فعلی بیمارستان ساعی عبور می کرده است.


(3) هزار: نشانه کثرت، منظور بسیار است و به معنی واقعی هزار عدد نیست.


(4) سنگ قامت کشیده: سنگ های تاریخی گورستان ورنوسفادران. نویسنده این سنگها را به پاسبانانی توصیف می کند که از منطقه حفاظت می کنند.


(5) مادی: در اینجا منظور نهر ورنوسفادران است. این نهر از محدوده فعلی میدان آیت الله صهری شروع شده و درامتداد خیابان آیت الله جبل عاملی ادامه پیدا می کند. در میانه

خیابان، این نهر به دو شعبه تقسیم نی شد اولی نهر زاغ آباد که از سمت شمال خیابان شهید رجایی و به موازی آن ادامه می یابد و دومی نهر کوشکباج است.


(6) آبادی: در اینجا منظور ورنوسفادران است.


(7) گرد برگرده ننشیند: خاک بر چهره آبادی ننشیند.


(8) در گذشته نه چندان دور، در ورودی خیابان کوشکباج دروازه ای وجود داشته است. این دروازه در محدوده خیابان شهید رجایی تعبیه شده و بیابانهای اطراف را از ورنوسفادران جدا می کرده است.


(9) منظور خیابان اصلی کوشکباج است که هم اکنون از جنب بانک سپه آغازشده و در ادامه به مسجد ارسی و مسجد کوشکباج متصل شده و در پایان به کوچه پیوند وصل می شود.


(10) هم اکنون تنها یکی از این ده خانه بر جای مانده است.


(11) هشت: منظور هشتی است که در ورودی خانه های قدیمی ساخته می شد.


(12) ولایت: استان (منظور اطراف اصفهان است)


(13) وکیل الرعایا: منصبی مهم در زمان زند و قاجار (کریم خان زند نیز خود را وکیل الرعایا می دانست)


(14) شهر: اصفهان


(15) نمازخانه اوروسی: مسجد اُرسی یا اُروسی. اُرسی نوعی درب باشکوه است که در سالنهای بزرگ (تالار) تعبیه می شده است. این مسجد هم اکنون با همین نام از مساجد فعال شهر است.


(16) این درخت تا اواسط دهه 70 به عنوان یکی از دیدنی های این محله شناخته می شد. قدمت فراوان، قطر زیاد و خالی بودن درون این چنار از جاذبه های این درخت بود به گونه ای که در برهه ای از زمان چنار کوشکباج به دکان پینه دوزی تبدیل شد.


(17) سوته دل: سوخته دل. در این جا نویسنده به زیبایی سوختگی بخشی از درون این درخت را به سوختگی دل خویش تشبیه می کند.


(18) منظور تعدد جوی های آب در خیابان کوشکباج است.


(19) چهارباغ خرابه شهر: کنایه از چهار باغ عباسی اصفهان که در دوره قاجار ویران بوده است.


(20) نمازگاه: مصلی. در این جا منظور مسجد اُرسی است.


(21) توره: به معنی در راه است.


(22) بزرگان: اشراف، تجار و خوانین در سده برای خود مسجد جداگانه داشتند. در کوشکباج مسجد ارسی متعلق به بزرگان و مسجد محله متعلق به توده های مردم بوده است.


(23) مسجد محله کوشکباج


(24) باغ و تخت: منظور شکوه و عظمت خانه می باشد.


(25) باورگون: باولگان


(26) زوگا: نام قدیم زاغ آباد است.


(27) مسجد بزرگ: مسجد زنجیری باولگان (مسجد آیت ا... جبل عاملی جای آن ساخته شد)


(28) پیوند سه محل: منظور کوشکباج و باولگان و زاغ آباد است که به وسیله کوچه ای به نام کوچه پیوند به هم متصل می شدند. هم اکنون این کوچه مسدود گردیده است.

مطالب مرتبط:

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید