امروزجمعه, 19 آذر 1395-- Friday Dec 09 2016

ساعت 09:40:30

آخرین به روز رسانی : پنج شنبه 09:55:11

ضرورت های طنز؛

هجو بدی ها و زشتی ها در جامعه

دوشنبه, 09 اسفند 1389 ساعت 10:25 کدخبر :566
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده : رامین شاهین

از زمانی که ستون «ذره‌بین» تعریف شد تاکنون، بر طبق هدف آن معضلات و مشکلات و تضادهای اجتماعی، مدیریتی، فرهنگی، اخلاقی و خانوادگی با سبک و سیاق ویژه درشت نمایی و به رشته تحریر درآمده و منتشر شده و خواهد شد، اما نگارنده در این مدت با تضادها و معضلاتی در همان زمینه ها و یا فرع از آنها روبرو شده است که از یک طرف از لحاظ حجم و محتوی و نوع بیان در قالب

نگارش در ستون ذره بین نمی گنجید و از طرف دیگر قلمی طنز را می طلبید. از دیگر سو روش انتشار مطالب به صورت دسته بندی شده و منسجم در ستونهای خاص و شناسنامه دار جای خالی ستونی برای مطالب طنز را جلوهگر میساخت. لذا فکر تعریف ستونی با عنوان «نیشخند» ایجاد گردید، تا به تدریج تضادهای اجتماعی و شخصیتی و مدیریتی و شهری و فرهنگی در قالب طنز که نیشخند زاده طبیعی آن است را در خود جای دهد، اما بهتر است در مقدمه مروری بر طنز و تعریف و کاربرد و هدف و نتایج آن صورت گیرد و نیشخند را هم بشناسیم.
تعریف طنز: آنگاه که انسان به شرایط زندگی و عادات و رفتار و سنن زندگی فردی و اجتماعی یک جامعه با دیدی انتقادی بنگرد، تضادها و ناهنجاریها و زشتیها و نبایدهایی را خواهد یافت که راههایی برای طرح آنها باید بیابد، ادبیات و هنر متعهد ابزارهایی مناسب و فکاهی و طنز قالبهایی شناخته شده هستند که میتوانند در تفکر انتقادی و نقادانه جامعه و مناسبات اجتماعی به کار گرفته شوند، روشی که تلخی حقگویی مستقیم را ندارد ولی حق را با شیوه خاص خود جلوهگر می شود.
در طنز که شکل تکامل یافته نقد است و فکاهی هم نیست میتوان صریحترین و تلخ‌ترین انتقادها را در ظاهری خنده دار مطرح نموده و نازیباییها را آشکار نمود، بنابراین طنز، درک و خلق تصویری هنرمندانه و نقادانه از جهانی سراسر تناقض و تضاد در قالبی نیشخندآمیز است.
ضرورت طنز: انسان آنچنان در بند مناسبات روزمره اجتماعی و خانوادگی گرفتار شده و آنگونه به خود مشغول می شود که کمکم هر شرایط و اوضاع و احوالی را عادی و طبیعی میبیند، شاید به همین دلیل در برخی دعاها از خدا خواسته می شود که «خدایا ما را به خود مشغول مکن و وامگذار» از این دید کاربرد عبادت، تفکر و تذکر نیز روشن میشود، اما طنز با واکاوی تضادهای درونی و بیرونی یعنی خود فرد و جامعه تخم شک و تردید را در عادات و روزمرگیها میکارد تا شاید جامعه و انسان عادت زده به فکر بیفتد و تکانی بخورد، تلاشی بکند، راه حلی بیابد و خود را از شرایط خود ساخته و یا دیگران ساخته نجات دهد و به شناخت برسد. با این نگرش، طنز برای هر فرد و جامعه ای ضرورت است.
طنز پرداز: اگر ضرورت طنز به دلیل قربانی شدن مردمان در روند عادت و تکرار مورد توافق است، پس طنزپرداز خود نباید در چنین دامی افتاده باشد. باید کسی باشد که به مناسبات حاکم بر زندگی عادت نکند، حساسیتش را از دست نداده باشد، دیدش نقادانه باشد، کانالهای احساسیاش مسدود نشده باشد. به تضادها، بدی‌ها، کجیها و نبایدها حساس باشد تا بتواند آنها را شناسایی و به دلیل ضرورت طنزپردازی بزرگنمایی کند تا شاید مخاطب را تحت تأثیر قرار دهد و او را به فکر چاره بیندازد، قلم طنز باید به ریشه تناور عادت ضربه زده و پایه کاخ ذهنیات و بدیهیات خود ساخته را به لرزه درآورد و نقابها را به کنار زند. طنز‌پرداز با کسی دشمنی شخصی ندارد، اصولاً مطالب را تا این حد پایین نمی آورد و خصوصی نمیکند. اگر عیب و نقصی را هویدا می کند هدف اجتماعی دارد نه شخصی، آنچه جنبه شخصی دارد هجو است نه طنز. فکاهی کاری هم کار او نیست. چون نمیتواند مطالب را آنچنان نازل کند که بر تقدیر افراد بخندند، هدف خندیدن نیست، نیشخند است.
نیشخند: خنده را انواعی است و فوایدی دارد که بیان آن فرصتی دیگر میخواهد، اما نیشخند نوعی خنده است که انسان هوشمند در برخورد با جمع تناقضها و تضادها از خود بروز میدهد، ضمن آنکه خنده است، جدیت را فراموش نمیکند. واکنشی شاید اجتماعی و روانی و دفاعی به ناهماهنگیها، زشتیها و نبایدهاست، خنده آگاهانه به یک‌جانبگیها، جمودها، تعصبها، خشک اندیشیها، ترسها، ساده‌اندیشیها، جهالتها، وابستگیها و آنچه با طینت پاک و بهشتی انسان ناسازگار است می باشد، خنده است اما پالایش شده و درد آشنا.

مطالب مرتبط:

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید