امروزشنبه, 20 آذر 1395-- Saturday Dec 10 2016

ساعت 10:47:41

آخرین به روز رسانی : شنبه 10:35:11

عاقبت شیح صنعان
دست­ چین؛

عاقبت شیح صنعان

یکشنبه, 01 مرداد 1391 ساعت 11:50 کدخبر :4317
فرستادن به ایمیل چاپ
نویسنده : محمدعلی شاهین
عطار نیشابوری که می­ گویند خود در برخورد با درویشی متحول شد و مسیر زندگی عوض کرد آثار متعددی به نثر و نظم دارد که یکی از آنها منطق­ الطیر است که در آن با 4600 بیت با زبان نمادین و بیان حکایات سعی در بیان منازل و وادیهای سلوک یعنی طلب و عشق و معرفت و استغناء و توبه و حیرت و فقر و فنا را دارد.

یکی از زیباترین داستانهای این مجموعه ماجرای شیح صنعان است  که 409 بیت یعنی حدود یکدهم ابیات کتاب را تشکیل می­ دهد، شهرت این داستان بحدی است که اکثراً حداقل عنوان آنرا شنیده­ اند ولی تمامت ماجرا را نه! پس بد نیست مروری بر این حکایت ظاهراً عاشقانه ولی عمیقاً عرفانی داشته باشیم.

و اما شیح صنعان که بود؟

شیخ صنعان پیر عهد خویش بود                    در کمال هر چه گویم بیش بود

شیخ بود او در حرم پنجاه سال                      با مریدی چارصد صاحب کمال

ماجرای شیخ از کجا شروع شد؟

از آنجا که شیخ خوابی می­ بیند که در راه کعبه در وادی روم به بتی سجده می­ کند.

کز حرم در رومش افتادی مقام                     سجده می­ کردی بتی را بر دوام

و پس از آن شیخ چه می­ کند؟

تصمیم می­ گیرد رخت سفر بربندد با مریدان و در پی تعبیر خواب خود رود.

می بباید رفت سوی روم زود                                    تا شود تعبیر این معلوم زود

چارصد مرد مرید معتبر                                پس رو کردند با او در سفر

در راه برای شیخ چه اتفاقی می­ افتد؟

در یکی از منزلگاه­ های خوش منظر وادی روم چشم شیخ به دختری زیباروی مسیحی می­ افتد و دل از دست می­ دهد.

دختری ترسا  روحانی صفت                         در ره روح الهش صد معرفت

شیخ ایمان داد و ترسایی خرید                      عافیت بفروخت رسوایی خرید

مریدان چه واکنشی نشان می­ دهند؟

سعی می­ کنند با پیشنهادهای مختلف او را از شر نفس نجات دهند.

جمله یاران به دلداری او                             جمع گشتند آن شب از زاری او

آن دگر گفتش به امید بهشت                       بازگرد و توجه کن زین کار زشت

آیا حرف  مریدان در شیخ اثر می­ کند؟

شیخ حرف مریدان را کوش نمی­ دهد و آنها ناامید می­ شوند.

چون سخن در وی نیامد کارگر                     تن زدند آخر بدان تیمار در

پس از آن شیخ چه می­ کند؟

ماجرای عشق خود را با دختر ترسا در میان می­ گذارد.

شیخ گفتش چون زبونم دیده­ ای                    لاجرم دزدیده دل دزیده­­ ای

دختر چه واکنشی نشان می­ دهد؟

سعی می­ کند او را هوشیار کند و منصرفش سازد.

دخترش گفت ای خرف از روزگار                   ساز کافور و کفن کن شرم دار

و شیخ چه جوابی می­ دهد؟

شیخ گفتش گر بگویی صدهزار                      من ندارم جز غم عشق تو کار

وقتی پایداری شیخ را دختر می­ بیند چه واکنشی نشان می­ دهد؟

می­ خواهد که شیخ دست از دین و آئین خود بشوید و شراب بنوشد و زنار (علامت مسیحی بودن) بزند.

گفت دختر گر در این کاری تو چست              دست باید پاکت از اسلام شست

واکنش شیخ چیست؟

شیخ گفتش هر چه گویی آن کنم                  و آنچه فرمایی بجان فرمان کنم

آیا پس از اینکه شیخ خزفه کند و زنار زد و می نوشید به عشق خود رسید؟

نه دختر گفت باید کابین (مهریه) مرا از زرو سیم بدهی

باز دختر گفت ای پیر اسیر                           من گران کابینم و تو بس فقیر

سیم و زر باید مرا ای بی­ خبر             کی شود بی سیم و زر کارت به سر

شیخ چه جوابی می­ دهد؟

می­ گوید سیم و زر ندارد و از دختر می­ خواهد از این شرط بگذرد ولی معشوق شیخ نمی­ پذیرد و با التماس شیخ پیشنهاد می­ هد که بجای کابین او در خوک­دانی کارکند و شیخ تن به ذلت خوک­­بان شدن ­می­ دهد.

گفت کابین را کنون ای نا تمام                     خوک­بانی کن مرا سالی تمام

پس از آن مریدان شیخ چه کردند؟

به راه خود به سوی کعبه ادامه دادند و به مریدی دیگر از شیخ برخوردند و در مقابل پرسش او از شیخ ماجرا را برایش گفتند.

عاقبت رفتند سوی کعبه باز                          مانده جان در سوختن تن در گداز

باز پرسید ز مریدان حال شیخ                       باز گفتندش همه احوال شیخ

آن مرید پس از شنیدن ماجرای شیخ چه عکس­العملی نشان داد؟

دیگر مریدان را ملامت کرد که چرا به راه شیخ نرفته­ اند و او را ترک کرده­ اند؟

شرمتان باد آخر این یاری بود؟                      حق­گزاری و وفاداری بود؟

چون نهاد آن شیخ بر زنار دست                    جمله را زنار می­ بایست بست

عاقبت مریدان چه تصمیمی گرفتند؟

اینکه به روم برگردند و دست تضرع به درگاه حق بردارند و از مقربان درگاه احدیت درخواست شفاعت کنند تا شیخ از مهلکه برهد.

جمله سوی روم رفتند از عرب                       معتکف گشتند پنهان روز و شب

بر در حق هر یکی را صد هزار                       گه شفاعت گاه زاری بود کار

آیا این کار مریدان فایده­ ای داشت؟

پیامبر آخرین شفاعت شیخ کرد و تیرگی دل او برطرف شد و به خود آمد و با مریدان به سوی کعبه (راه حق) شد.

شیخ را می­ دید چون آتش شده                     در میان بی­ قراری خوش شده

هم فکنده بود ناقوس مغان                          هم گسسته بود زنار از میان

و پایان کار دختر ترسایی چه شد؟

در راه کعبه شیخ خواب او را می­ بیند که آقتابی (حقیقت) در کنار اوست پس به منزلگاه دختر برمی­ گردد.

دید از آن پس دختر ترسا به خواب                 کاو فتادی در کنارش آفتاب

شیخ حالی بازگشت از ره چو باد                    باز شوری در مریدانش فتاد

دختر را چگونه می­ بیند و چه خواسته­ ای از شیخ دارد؟

دختر رنجور و نیمه جان است و درخواست عرضه اسلام از سوی شیخ بر وی دارد.

برفکندم توبه تا آگه شوم                             عرضه کن اسلام تا باره شوم

شیخ بر وی عرضه اسلام داد                        غلغل درجمله یاران فتاد

پس از اسلام آوردن عاقبت دختر چه شد؟

دختر رنجور پس از دست­یابی به حقیقت جان به جان آفرین تقدیم کرد.

این بگفت آن ماه دست از جان فشاند                        نیم جانی داشت بر جانان فشاند

و این سرنوشت همه ماست.

جمله چون بادی ز عالم می­ رویم                   رفت او و ما همه هم می­ رویم

این یقین از جان دل باید شنید                      نه به نفس آب و گل باید شنید

این داستان دارای نکات عبرت­ آموزی است که عمده آنها مربوط به بازی نقس و منحرف کردن انسانها از مسیر حق و حقیقت می­ باشد که شاید چند بیتی که از مجموعه آورده می­شود روشنگر مفاهیم آن شود.

تو چنان ظن می­ بری ای هیچکس                کین خطر آن پیر را افتاد و بس

در درون هر کسی هست این خطر                  سر برون آرد چو آید در سفر

تو ز خوک خویش اگر آگه نه ای                   سخت معذوری که مرد ره نه ای

گر قدم در ره نهی چون مرد کار                    هم بت و هم خوک بینی صدهزار

خوک کش، بت سوز، اندر راه عشق               ورنه همچون شیخ شو رسوای عشق

بهرحال در میدان عمل و بوته شرایط است که شیاطین نفسانی و درونی قد علم می­ کنند و آدمی را از مسیر مستقیم منحرف می­ سازند.

مطالب مرتبط:

افزودن نظر


کد امنیتی
تصویر جدید